સુપ્રીમ કોર્ટે ઉત્તર પ્રદેશમાં લાગુ કરાયેલા ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદાને લઈને સવાલો ઉઠાવ્યા છે. કોર્ટે કહ્યું કે આ કાયદા દ્વારા ધર્મ બદલવા ઈચ્છતા લોકોનો રસ્તો મુશ્કેલ બનાવી દેવામાં આવ્યો છે. આ સિવાય જસ્ટિસ જેબી પારડીવાલા અને જસ્ટિસ મનોજ મિશ્રાની ખંડપીઠે કોઈના ધર્મ પરિવર્તનની પ્રક્રિયામાં સરકારી અધિકારીઓની સંડોવણી અને દખલ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. બેન્ચે કહ્યું કે એવું લાગે છે કે કોઈના ધર્મ પરિવર્તનની પ્રક્રિયામાં સરકારી તંત્રની દખલગીરી વધારવા માટે કાયદો બનાવવામાં આવ્યો છે. જો કે, કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે હાલમાં કોર્ટ યુપીના ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદાની માન્યતા પર વિચાર કરી શકે નહીં.
બેન્ચે એ પણ યાદ અપાવ્યું કે ભારત એક ધર્મનિરપેક્ષ દેશ છે અને કોઈપણ પોતાની ઈચ્છા મુજબ ધર્મ પરિવર્તન કરી શકે છે. બેન્ચે કહ્યું, ‘આ કિસ્સામાં ઉત્તર પ્રદેશ કન્વર્ઝન એક્ટની જોગવાઈઓની બંધારણીય માન્યતાને ધ્યાનમાં લેવાનું અમારા કાર્યક્ષેત્રમાં નથી. તેમ છતાં, આપણે પોતાને એ માનવાથી રોકી શકતા નથી કે ધર્માંતરણ પહેલાં અને પછીની ઘોષણા અંગેના નિયમો વ્યક્તિ માટે બીજા ધર્મને અપનાવવાનું ઔપચારિક બનાવવાનું મુશ્કેલ બનાવશે. તે સ્પષ્ટ છે કે આ નિયમો દ્વારા રૂપાંતરણની પ્રક્રિયામાં અધિકારીઓની દખલગીરી વધી છે. જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ પણ ધર્માંતરણના દરેક કેસમાં પોલીસ તપાસ કરવા કાયદેસર રીતે બંધાયેલા છે.’
આ સિવાય કોર્ટે ધર્માંતરણ બાદ ઘોષણા કરવાની આવશ્યકતા પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. બેન્ચે કહ્યું કે કોણ કયો ધર્મ સ્વીકારે છે તે તેનો અંગત મામલો છે. આ અંગે ઘોષણા કરવાની જવાબદારી ગોપનીયતાની વિરુદ્ધ છે. ખંડપીઠે કહ્યું, ‘એ વિચારવા જેવી વાત છે કે કોઈને એ કહેવાની શું જરૂર છે કે તેણે પોતાનો ધર્મ બદલી નાખ્યો છે અને તે હવે કયા ધર્મનું પાલન કરે છે. આ નિયમ ગોપનીયતાની જોગવાઈનું ઉલ્લંઘન તો નથી કરતો એ વિચારવાની જરૂર છે.
કોર્ટે કહ્યું- બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ધર્મનિરપેક્ષતા સામેલ છે
રાજ્યમાં ધર્મ પરિવર્તનની કડક પ્રક્રિયા અંગે બેન્ચે કહ્યું કે ભારતીય બંધારણની પ્રસ્તાવના અને ધર્મનિરપેક્ષ પ્રકૃતિ શું કહે છે તેના પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. કોર્ટે કહ્યું કે આપણા બંધારણની પ્રસ્તાવના અત્યંત મહત્વની છે અને બંધારણને તેના ‘મહાન અને દિવ્ય’ પરિપ્રેક્ષ્યથી વાંચવું જોઈએ. તે મુજબ અર્થઘટન કરવું જોઈએ. કોર્ટે એ પણ રેખાંકિત કર્યું કે 1976માં સુધારા દ્વારા બંધારણમાં ‘સેક્યુલર’ શબ્દ ઉમેરવામાં આવ્યો હોવા છતાં, કેશવાનંદ ભારતી વિ. કેરળ રાજ્યમાં 1973ના ચુકાદામાં જણાવ્યા મુજબ ધર્મનિરપેક્ષતા એ બંધારણના મૂળભૂત માળખાનો અભિન્ન ભાગ છે.
