સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાજ્યપાલો દ્વારા રાજ્યની વિધાનસભાઓ દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલોને અનિશ્ચિત સમય માટે પેન્ડિંગ રાખવાથી બંધારણીય વ્યવસ્થા નબળી પડે છે. કોર્ટે કહ્યું કે આ પ્રકારનો વિલંબ ન માત્ર લોકતાંત્રિક પ્રક્રિયાને અસર કરે છે પરંતુ તે બંધારણીય જવાબદારીની પણ વિરુદ્ધ છે.
સમય મર્યાદા નક્કી કરી શકાતી નથી: SC
જો કે, સર્વોચ્ચ અદાલતે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે તે રાજ્યપાલ અથવા રાષ્ટ્રપતિ માટે બિલ પર નિર્ણય લેવા માટે ફરજિયાત સમયમર્યાદા નક્કી કરી શકે નહીં, કારણ કે આમ કરવું ન્યાયતંત્રના અધિકારક્ષેત્રની બહાર હશે અને ‘સત્તાઓના વિભાજન’ ના સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન કરશે.
પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચે ગુરુવારે રાજ્યપાલ અને રાષ્ટ્રપતિ માટે બિલ પર કાર્યવાહી કરવા માટે સમય મર્યાદા નક્કી કરવા સંબંધિત ‘રાષ્ટ્રપતિના સંદર્ભ’ સંબંધિત મામલામાં પોતાનો ચુકાદો આપ્યો હતો. મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈની આગેવાની હેઠળની પાંચ જજની બંધારણીય બેન્ચે સર્વસંમતિથી કહ્યું કે જો રાજ્યપાલને કલમ 200 હેઠળ યોગ્ય પ્રક્રિયાને અનુસર્યા વિના બિલને રોકવાની મંજૂરી આપવામાં આવે તો તે સંઘવાદના હિતની વિરુદ્ધ હશે. કલમ 200 એ વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલોને સંમતિ આપવાની રાજ્યપાલની સત્તાનો સંદર્ભ આપે છે. ચુકાદો આપનારી બેન્ચમાં જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ, જસ્ટિસ પીએસ નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ એએસ ચાંદુરકર પણ સામેલ હતા.
રાજ્યપાલો પાસે માત્ર ત્રણ જ વિકલ્પ છે – SC
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું, ‘અમને નથી લાગતું કે રાજ્યપાલો પાસે રાજ્ય વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલોને પેન્ડિંગ રાખવાની અમર્યાદિત સત્તા છે. ગવર્નરો પાસે માત્ર ત્રણ જ વિકલ્પ હોય છે – કાં તો તેઓ બિલને મંજૂર કરે અથવા તેમને પુનર્વિચાર માટે પાછા મોકલે અથવા રાષ્ટ્રપતિને સંદર્ભ માટે મોકલે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ‘પ્રેસિડેન્શિયલ રેફરન્સ’ કેસમાં પોતાનો ચુકાદો આપતાં કહ્યું હતું કે આપણા જેવા લોકતાંત્રિક દેશમાં રાજ્યપાલો માટે સમય મર્યાદા નક્કી કરવી બંધારણ દ્વારા આપવામાં આવેલી લવચીકતાની ભાવનાની વિરુદ્ધ છે. જો કે, તેણે કહ્યું કે રાજ્યપાલ બિલને અનિશ્ચિત સમય માટે હોલ્ડ પર રાખી શકતા નથી પરંતુ સમય મર્યાદા નક્કી કરવાથી સત્તાના વિભાજનનું ઉલ્લંઘન થશે.
