ભારતમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ તહેવારો ખૂબ જ ધામધૂમથી અને પરંપરાગત રીતે ઉજવવામાં આવે છે. આ તહેવારોમાંનો એક તહેવાર છે મકરસંક્રાંતિ. મકરસંક્રાંતિનો તહેવાર દર વર્ષે પોષ શુક્લ પક્ષમાં ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે સૂર્ય મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે અને ત્યારથી સૂર્ય ઉત્તરાયણ બને છે. ઉત્તરાયણનો અર્થ એ થાય છે કે જ્યારે પૃથ્વીનો ઉત્તર ગોળાર્ધ સૂર્ય તરફ વળે છે ત્યારે સૂર્ય ઉત્તર દિશામાંથી ઉગવાનું શરૂ કરે છે. તેને સોમ્યાયન પણ કહેવાય છે.
આ એક એવો તહેવાર છે જે સમગ્ર ભારતમાં જુદા જુદા રાજ્યોમાં અનેક નામોથી અને ઘણી રીતે ઉજવવામાં આવે છે. ઉત્તર ભારતમાં તેને મકરસંક્રાંતિ કહેવાય છે, તમિલનાડુમાં તેને પોંગલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જ્યારે ગુજરાતમાં તેને ઉત્તરાયણ કહેવામાં આવે છે. આસામમાં તેને માઘી બિહુ, કર્ણાટકમાં તેને સુગ્ગી હબ્બા, કેરળમાં તેને મકરવિક્લુ અને કાશ્મીરમાં શિશુર સંક્રાંતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વસંતઋતુ પણ આ દિવસથી શરૂ થાય છે અને પાકના આગમનની ઉજવણી કરવા માટે આ તહેવાર સમગ્ર સંયુક્ત ભારતમાં ઉજવવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ કે મકરસંક્રાંતિનો તહેવાર કેવી રીતે અને કયા સ્વરૂપમાં ઉજવવામાં આવે છે.
પોંગલ
તમિલનાડુમાં મકરસંક્રાંતિનો તહેવાર પોંગલ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ ખાસ કરીને ખેડૂતોનો તહેવાર છે. આ તહેવાર લગભગ 4 દિવસ સુધી ચાલે છે. પરંતુ મુખ્ય તહેવાર પૌષ મહિનાની પ્રતિપદા પર ઉજવવામાં આવે છે. પોંગલની પ્રથમ અમાવસ્યા પર, લોકો ખરાબ રિવાજો છોડી દેવા અને સારી વસ્તુઓ અપનાવવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. આ કામને ‘પોહી’ કહે છે અને તેનો અર્થ થાય છે ‘જવું.’
લોહરી
પંજાબ અને હરિયાણામાં મકરસંક્રાંતિને લોહરી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે અગ્નિદેવની પૂજા કરવામાં આવે છે. પરંપરાગત રીતે, આ તહેવાર રવિ પાકની લણણી સાથે સંકળાયેલ છે. લોહરીના દિવસે, સાંજે બધા લોહરીની આસપાસ નૃત્ય કરે છે. લોહરીના દિવસે, સાંજના સમયે, દરેક વ્યક્તિ અગ્નિ પ્રગટાવે છે અને તેની આસપાસ પ્રદક્ષિણા કરતી વખતે નૃત્ય કરે છે અને ગાય છે. આ દરમિયાન અગ્નિમાં તલ, રેવડી, ગોળ અને ગજક વગેરે વસ્તુઓ ઉમેરવામાં આવે છે. તેમજ આ દિવસે રવિ પાક પણ અગ્નિને સમર્પિત કરવામાં આવે છે. અગ્નિ દેવ અને સૂર્ય ભગવાનનો પણ આભાર માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન કેટલાક લોકો લાડુ પણ વહેંચે છે. ઘણા લોકો આ દિવસે પતંગ પણ ઉડાવે છે.
બિહુ તહેવાર
આસામમાં બિહુનો તહેવાર ખૂબ જ ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આસામના લોકો આ તહેવાર સાત દિવસ સુધી ઉજવે છે. આ તહેવારમાં અનેક પ્રકારની વાનગીઓ બનાવવામાં આવે છે, જે ભગવાનને ચઢાવવામાં આવે છે. તેઓ વર્ષમાં ત્રણ વાર આ તહેવાર ઉજવે છે. શિયાળાની ઋતુમાં પ્રથમ પોષ સંક્રાંતિના દિવસે, બીજો વિષુવ સંક્રાંતિના દિવસે અને ત્રીજો કારતક મહિનામાં ઉજવવામાં આવે છે.
