મૌની અમાવસ્યા એ માઘ મહિનાની કૃષ્ણ પક્ષની અમાવસ્યા છે, જે ધાર્મિક દૃષ્ટિકોણથી ખૂબ જ પવિત્ર અને પુણ્યપૂર્ણ તિથિ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે મૌન રહેવાથી, પૂજન, સ્નાન, દાન અને પિતૃઓને અર્પણ કરવાથી અનેક જન્મોના પાપોનો નાશ થાય છે અને પિતૃઓની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. તેનો મહિમા શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખવામાં આવ્યો છે કે આ તિથિએ ઋષિ મનુનો જન્મ થયો હતો, તેથી તેને ‘મૌની’ અમાવસ્યા કહેવામાં આવે છે. 18 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ આવતી આ અમાવસ્યા પર રવિવાર યોગ પણ રચાઈ રહ્યો છે, જેને ‘રવિ-મૌની અમાવસ્યા’ કહેવામાં આવે છે. આ સંયોગમાં સૂર્ય અને ચંદ્રની કૃપા એકસાથે આવે છે. આ દિવસે કરવામાં આવેલ શુભ કાર્યો પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિ લાવે છે. ચાલો જાણીએ મૌની અમાવસ્યા પર શું કરવું જોઈએ.
મૌની અમાવસ્યાનું ધાર્મિક મહત્વ
માઘ મહિનો પોતે જ એક પુણ્યપૂર્ણ મહિનો છે અને તેમાં અમાવસ્યાનો ઉમેરો થવાથી તેના પરિણામોમાં અનેકગણો વધારો થાય છે. આ દિવસે મૌન રહીને ધ્યાન કરવાથી મન શુદ્ધ થાય છે અને આધ્યાત્મિક શાંતિ મળે છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે કે મૌની અમાવસ્યા પર પિતૃઓને તૃપ્ત કરવાથી પિતૃદોષ દૂર થાય છે. આ દિવસે પ્રયાગરાજના સંગમમાં ડૂબકી લગાવવાથી મોક્ષ પ્રાપ્તિનો માર્ગ ખુલે છે. જો તે રવિવારે આવે છે, તો વ્યક્તિને ખાસ કરીને સૂર્ય ભગવાનની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. આ તિથિ તપ, ત્યાગ, સંયમ અને અંતર્મુખી જીવનની પ્રેરણા આપે છે.
મૌની અમાવસ્યા પર સ્નાન અને મૌન વ્રત
આ દિવસે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સવારે ઊઠીને પવિત્ર નદી (ગંગા, યમુના, નર્મદા, શિપ્રા વગેરે)માં સ્નાન કરવું જોઈએ. જો તીર્થયાત્રા શક્ય ન હોય તો ઘરે ગંગા જળ ભેળવીને સ્નાન કરો. સ્નાન કર્યા પછી મૌન રહેવાની પરંપરા છે. જો આખો દિવસ મૌન રહેવું શક્ય ન હોય તો ઓછામાં ઓછું પૂજાના સમય સુધી મૌન જાળવો. મૌન મનને શાંત રાખે છે, નકારાત્મક વિચારો દૂર કરે છે અને આત્માને શુદ્ધ કરે છે.
પૂર્વજોને દાન અને અર્પણ
મૌની અમાવસ્યા પર પિતૃઓ માટે તર્પણ અને દાન કરવું ફરજિયાત છે. પિતૃઓને તલ, ગોળ, ગરમ વસ્ત્રો, ધાબળા, અનાજ, ચંપલ, ચપ્પલ, છત્રી વગેરેનું દાન કરો. તેનાથી પૂર્વજોને સંતોષ મળે છે અને તેઓ પરિવારને આશીર્વાદ આપે છે. રવિવાર હોવાથી સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય ચઢાવો અને લાલ વસ્તુઓ (લાલ કપડા, લાલ ફૂલ, ગોળ વગેરે)નું દાન કરો. દાન કરવાથી પિતૃદોષ દૂર થાય છે અને ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે છે.
પીપળ પૂજા અને સૂર્ય અર્ઘ્યનો ઉત્તમ ઉપાય
મૌની અમાવસ્યા પર પીપળ પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. બ્રહ્મા-વિષ્ણુ-મહેશ, શનિ અને પૂર્વજો પીપળમાં નિવાસ કરતા માનવામાં આવે છે. સ્નાન અને ધ્યાન કર્યા પછી પીપળના ઝાડ પર દૂધ મિશ્રિત જળ ચઢાવો, એક દીવો દાન કરો અને ઓછામાં ઓછી 11 પરિક્રમા કરો. પરિક્રમા કરતી વખતે ‘ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય’ મંત્રનો જાપ કરો. સૂર્યોદય સમયે તાંબાના વાસણમાં પાણી લઈ તેમાં લાલ ફૂલ, અક્ષત અને કુમકુમ નાખી સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય ચઢાવો. તેનાથી સૂર્ય અને શનિ બંને પ્રસન્ન થાય છે અને જીવનમાં આવતા અવરોધો દૂર થાય છે.
