ભારત અને બ્રિટન વચ્ચે ગયા વર્ષે ઐતિહાસિક FTA પર સહમતિ થઈ હતી. બંને દેશોએ 24 જુલાઈ, 2025ના રોજ મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જેનો ઉદ્દેશ્ય 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને બમણો કરીને $120 બિલિયન કરવાનો છે. હવે તાજેતરમાં આ ડીલ અંગે બ્રિટિશ સંસદમાં એક રસપ્રદ ચર્ચા જોવા મળી હતી. બ્રિટિશ સંસદના હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં જ્યાં એક તરફ કેટલાક સાંસદો તેને બ્રિટન માટે ખોટ કરનારી ડીલ ગણાવતા જોવા મળ્યા હતા, ત્યારે સરકારે તેનો બચાવ કર્યો હતો. આ દરમિયાન એક સાંસદે ડીલને ‘સોગી પોપડમ’ એટલે કે નમ્ર અને નરમ પાપડ ગણાવ્યું, તો બીજી તરફ દેશના વેપાર મંત્રીએ આ ડીલની તુલના ‘ફાઇન તંદૂરી’ એટલે કે મજબૂત અને સ્વાદિષ્ટ તંદૂરી ખાવા સાથે કરી.
સાંસદોએ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા
વેપાર સચિવ એન્ડ્રુ ગ્રિફિથે કરારની ટીકા કરતા કહ્યું કે તે બ્રિટન માટે આશા હતી તેટલો મજબૂત સોદો નથી. તેમણે કહ્યું કે બ્રિટિશ બિઝનેસને દેશની અર્થવ્યવસ્થાને વેગ આપવા માટે ખૂબ જ મસાલેદાર ડીલની જરૂર હતી, પરંતુ વડાપ્રધાન ‘મસાલેદાર ડીલ’ને બદલે ‘સોગી પાપડની થેલી’ લઈને પાછા ફર્યા. ગ્રિફિથે ખાસ કરીને સેવા ક્ષેત્ર માટે મર્યાદિત જોગવાઈ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે કાનૂની સેવાઓ જેવા ક્ષેત્રોને પૂરતો ટેકો મળ્યો નથી.
કેટલાક સાંસદોએ એવી જોગવાઈ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા કે જેના હેઠળ ભારતીય કામદારો અને તેમના એમ્પ્લોયરો બ્રિટનમાં રાષ્ટ્રીય વીમા યોગદાનને ત્રણ વર્ષ સુધી ટાળી શકે છે. આ સિવાય તેમણે એમ પણ કહ્યું કે બ્રિટિશ નિકાસકારોને ટેરિફ ઘટાડાનો લાભ મળવામાં પાંચથી દસ વર્ષ લાગી શકે છે. દ્વિપક્ષીય રોકાણ સંધિના અભાવને પણ મુદ્દો બનાવવામાં આવ્યો હતો. કન્ઝર્વેટિવ સાંસદ કેટી લેમે ચેતવણી આપી હતી કે આ પ્રકારનું મોડલ અમેરિકામાં પહેલાથી જ જોવા મળ્યું છે, જ્યાં ભારતીય કન્સલ્ટન્સી કંપનીઓ તેમના કર્મચારીઓને અમેરિકન કંપનીઓને ભાડે આપે છે, જેનાથી તેઓ ઓછા વેતન પર કામ કરે છે.
વેપાર પ્રધાને બચાવ કર્યો
બીજી તરફ વેપાર પ્રધાન ક્રિસ બ્રાયન્ટે કરારનો બચાવ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે બ્રેક્ઝિટ પછી આ બ્રિટનનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય મુક્ત વેપાર કરાર છે. સિલેક્ટ કમિટીના અહેવાલને ટાંકીને તેમણે જણાવ્યું હતું કે યુકે ઈન્ડિયા કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઈકોનોમિક એન્ડ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ બ્રિટન માટે યુરોપિયન યુનિયનમાંથી બહાર થયા બાદ સૌથી મોટો આર્થિક કરાર છે.
