શેખ હસીનાની સરકારના પતન સાથે બાંગ્લાદેશ અસ્થિરતાના સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ત્યાં દરરોજ મુશ્કેલીઓ જોવા મળી રહી છે. આ બધા વચ્ચે ગંભીર સંકટ ઉભું થયું છે. બાંગ્લાદેશ આ દિવસોમાં કોન્ડોમની ભારે અછતનો સામનો કરી રહ્યું છે. જેના કારણે છેલ્લા 50 વર્ષમાં જન્મ દરમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. બાંગ્લાદેશની આ તાજેતરની કટોકટી ભંડોળના અભાવ અને માનવ સંસાધનોની તીવ્ર અછતને કારણે ઊભી થઈ છે. આ કારણે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગર્ભનિરોધકનો પુરવઠો સતત ઘટી રહ્યો છે, જેની સીધી અસર દેશની વસ્તી વૃદ્ધિ પર પડી રહી છે.
સ્થિતિ એ છે કે ફેમિલી પ્લાનિંગના મહાનિર્દેશાલય પાસે ઉપલબ્ધ કોન્ડોમનો સ્ટોક માત્ર 39 દિવસનો બાકી છે. આવી સ્થિતિમાં, આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં ઓછામાં ઓછા એક મહિના સુધી કોન્ડોમનું વિતરણ કરવામાં આવશે નહીં. જેના કારણે કુટુંબ નિયોજન સેવાઓને માઠી અસર થવાની સંભાવના છે.
50 વર્ષમાં પ્રથમ વખત પ્રજનન દર વધ્યો
આ સંકટ એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે દેશમાં કુલ પ્રજનન દરમાં છેલ્લા 50 વર્ષમાં પ્રથમ વખત વધારો નોંધાયો છે. મલ્ટિપલ ઈન્ડિકેટર ક્લસ્ટર સર્વે 2025 મુજબ, 2024 સુધીમાં પ્રજનન દર 2.3 થી વધીને 2.4 થઈ ગયો છે. નિષ્ણાતો અને સરકારી અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો ગર્ભનિરોધકની અછત ચાલુ રહેશે તો પ્રજનન દર વધુ વધી શકે છે.
ગર્ભનિરોધકના ઉપયોગમાં ભારે ઘટાડો
સર્વે અનુસાર, 15 થી 49 વર્ષની પરિણીત મહિલાઓમાં ગર્ભનિરોધકનો ઉપયોગ 2019માં 62.7% થી ઘટીને 58.2% થયો છે. આધુનિક ગર્ભનિરોધકની ઍક્સેસ પણ 77.4% થી ઘટીને 73.5% થઈ ગઈ છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ગર્ભનિરોધકની ઉપલબ્ધતા અને પ્રજનન દર વચ્ચે સીધો સંબંધ છે.
કોવિડ પછી પરિસ્થિતિ વધુ વણસી
બાંગ્લાદેશી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, કોવિડ-19 રોગચાળા (2020) દરમિયાન ગર્ભનિરોધકની માંગમાં વધારો થયો હતો, પરંતુ સરકારે તે સમયે કુટુંબ નિયોજનને પ્રાથમિકતા આપી ન હતી. એક અધિકારીએ નામ જાહેર ન કરવાની શરતે સ્થાનિક મીડિયા આઉટલેટ ‘ધ ડેઇલી સ્ટાર’ને જણાવ્યું કે 2023માં સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયે લગભગ એક વર્ષ સુધી ગર્ભનિરોધકની ખરીદી બંધ કરી દીધી હતી, જેના કારણે સપ્લાયમાં મોટો તફાવત હતો.
