ચંદ્રયાન 2: છ વર્ષ પહેલા લોન્ચ થયેલા ચંદ્રયાન-2 તરફથી વધુ એક સારા સમાચાર મળ્યા છે. શનિવારે એક અપડેટ આપતા, ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) એ કહ્યું કે તેણે ચંદ્રના ધ્રુવીય પ્રદેશોની ઊંડી સમજ મેળવવા માટે ચંદ્રયાન-2 મિશનના ભ્રમણકક્ષામાંથી અદ્યતન ડેટા એકત્રિત કર્યો છે, જેમાં તેની સપાટીના ભૌતિક અને ડાઇલેક્ટ્રિક ગુણધર્મોનું વર્ણન કરતા માપનો સમાવેશ થાય છે. ઈસરોએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે ચંદ્રનો અભ્યાસ કરવા માટેના ભવિષ્યના મિશન માટે ભારત માટે આ એક મુખ્ય મૂલ્યવૃદ્ધિ છે.
નિવેદન અનુસાર, ચંદ્રયાન-2નું ‘ઓર્બિટર’ 2019થી ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં છે અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાનો ડેટા પ્રદાન કરી રહ્યું છે. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ‘ડ્યુઅલ ફ્રીક્વન્સી સિન્થેટિક એપરચર રડાર (DFSAR)’, ઓર્બિટર પરનું પેલોડ, પૂર્ણ-પોલરીમેટ્રિક મોડમાં અને સૌથી વધુ રિઝોલ્યુશન (25 m/pixel) પર L-band નો ઉપયોગ કરીને ચંદ્રને મેપ કરવા માટેનું પ્રથમ સાધન છે.
આ અદ્યતન રડાર મોડ ઊભી અને આડી બંને દિશામાં સિગ્નલ મોકલે છે અને મેળવે છે, જે તેને સપાટીના ગુણધર્મોનો અભ્યાસ કરવા માટે આદર્શ બનાવે છે. ISROએ જણાવ્યું કે ચંદ્રયાન-2ના પ્રક્ષેપણથી અત્યાર સુધીમાં લગભગ 1,400 રડાર ડેટાસેટ્સ એકત્રિત કરવામાં આવ્યા છે અને ચંદ્રના ઉત્તરીય અને દક્ષિણ ધ્રુવીય પ્રદેશો (80 થી 90 ડિગ્રી અક્ષાંશ) ને મેપ કરવા માટે પ્રક્રિયા કરવામાં આવી છે.
“અમદાવાદ સ્થિત સ્પેસ એપ્લિકેશન સેન્ટર (SAC) ના વૈજ્ઞાનિકોએ પાણીના બરફની સંભવિત હાજરી, સપાટીની ખરબચડી અને ‘ડાઇલેક્ટ્રિક કોન્સ્ટન્ટ’ નક્કી કરવા માટે ડેટાસેટનો ઉપયોગ કરીને અદ્યતન ડેટા અલ્ગોરિધમ્સ વિકસાવ્યા છે,” તે જણાવે છે. ‘ડાઇલેક્ટ્રિક કોન્સ્ટન્ટ’ એ એક મહત્વપૂર્ણ વિદ્યુત ગુણધર્મ છે, જે ચંદ્રની સપાટીની ઘનતા અને છિદ્રાળુતા જેવી લાક્ષણિકતાઓનું વર્ણન કરે છે.
ISROના જણાવ્યા અનુસાર, સંપૂર્ણ-ધ્રુવીયમેટ્રિક ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવા માટેનું અલ્ગોરિધમ ISRO દ્વારા વિકસિત અને સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવ્યું છે. સ્પેસ એજન્સીએ જણાવ્યું હતું કે આ અદ્યતન ડેટા અલ્ગોરિધમ્સ ચંદ્રના ધ્રુવીય પ્રદેશો વિશે પ્રથમ-ક્રમની માહિતી એકત્ર કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. એવો અંદાજ છે કે આ પ્રદેશોએ સૌરમંડળની પ્રારંભિક રાસાયણિક રચનાને સાચવી રાખી હશે, જે ગ્રહોની ઉત્ક્રાંતિના ઘણા પાસાઓને સમજાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ પુરાવા છે, તેણીએ જણાવ્યું હતું.
