અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ગ્રીનલેન્ડ પર વારંવાર મજબૂત દાવા કરી રહ્યા છે. તેમણે વારંવાર કહ્યું છે કે યુ.એસ.એ ગ્રીનલેન્ડને ‘અધિગ્રહણ’ કરવું જ પડશે, કારણ કે જો તે નહીં કરે તો રશિયા અથવા ચીન તેનો કબજો લઈ લેશે. ટ્રમ્પ દલીલ કરે છે કે ગ્રીનલેન્ડ યુએસની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ‘મહત્વપૂર્ણ’ છે અને તે ‘રશિયન અને ચીનના જહાજોથી ઘેરાયેલું છે’. તેઓ કહે છે કે અમેરિકાને ‘માલિકી’ની જરૂર છે કારણ કે લીઝ અથવા કરાર રક્ષણ આપી શકતા નથી. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ રશિયા કે ચીનને ‘પડોશી’ બનવા દેશે નહીં.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના દાવા વચ્ચે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું ચીન ખરેખર ગ્રીનલેન્ડ માટે આટલો મોટો ખતરો છે? વિશ્લેષકો અને તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, આર્કટિક ક્ષેત્રમાં ચીન એક નાનું અને મર્યાદિત ખેલાડી છે. ‘ચીની વિનાશક અને સબમરીન દરેક જગ્યાએ’ જેવા ટ્રમ્પના દાવાઓ માટે કોઈ નક્કર પુરાવા નથી. વેસલ ટ્રેકિંગ ડેટા (મરીનટ્રાફિક) ગ્રીનલેન્ડની આસપાસના વિસ્તારમાં ચાઇનીઝ અથવા રશિયન જહાજોની હાજરી દર્શાવે છે. ડેનિશ અને યુરોપિયન અધિકારીઓ જેવા ઘણા નિષ્ણાતોએ આને ‘નોનસેન્સ’ ગણાવ્યું છે.
આર્કટિકમાં ચીનની વાસ્તવિક સ્થિતિ શું છે?
વાસ્તવમાં ટ્રમ્પ દાવો કરે છે કે અમેરિકન હસ્તક્ષેપ વિના ગ્રીનલેન્ડમાં ચીનની સૈન્ય હાજરી વધશે, પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ છે. ચીન આર્કટિકમાં નાની સૈન્ય હાજરી ધરાવે છે અને તે મુખ્યત્વે રશિયા સાથેના સહકાર પર આધાર રાખે છે. 2022 માં યુક્રેન યુદ્ધ પછી રશિયા-ચીન સંયુક્ત કામગીરીમાં થોડો વધારો થયો છે, જેમ કે 2024 માં અલાસ્કા નજીક બોમ્બર પેટ્રોલિંગ. ચીન પાસે કેટલાક આઇસબ્રેકર્સ છે જે સમુદ્રના તળને મેપ કરી શકે છે અને આર્ક્ટિક અવલોકનો માટે ઉપગ્રહો છે, પરંતુ બેઇજિંગ આને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન તરીકે વર્ણવે છે.
ચીનનો પ્રભાવ વધી રહ્યો છે કે નહીં?
મર્કેટર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના હેલેના લેગાર્ડા જેવા નિષ્ણાતો માને છે કે જો ચીનની સૈન્ય અથવા સંલગ્ન સંસ્થાઓ આ પ્રદેશમાં નિયમિત હાજરી સ્થાપિત કરે છે, તો તે સુરક્ષા માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. જો કે, ચીન આર્કટિકને ભૌગોલિક રાજકીય સ્પર્ધાનો ઉભરતો વિસ્તાર માને છે. 2018 માં શરૂ કરાયેલ ‘ધ્રુવીય સિલ્ક રોડ’ પ્રોજેક્ટ બેલ્ટ એન્ડ રોડ પહેલનો આર્કટિક ભાગ છે, જેનું લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં ‘ધ્રુવીય મહાસત્તા’ બનવાનું છે. ચીને આઇસલેન્ડ અને નોર્વેમાં સંશોધન કેન્દ્રો બનાવ્યા છે અને રશિયન LNG અને સ્વીડિશ રેલવે જેવા પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કર્યું છે.
જો કે ચીનને ઘણી જગ્યાએ વિરોધનો સામનો પણ કરવો પડ્યો છે. ગ્રીનલેન્ડમાં જૂનો નેવલ બેઝ અથવા ફિનલેન્ડમાં એરપોર્ટ ખરીદવાની દરખાસ્તો અસફળ રહી હતી. યુએસ દબાણ હેઠળ, ગ્રીનલેન્ડે 2019 માં 5G માટે Huawei ને નકારી કાઢ્યું હતું. અપવાદ રશિયા છે, જ્યાં ચીન ઉત્તરીય કિનારે સંસાધનો અને બંદરોમાં ભારે રોકાણ કરી રહ્યું છે.
