રશિયન તેલ: પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા લશ્કરી તણાવની અસર હવે વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે તેલના પુરવઠાને લઈને અનિશ્ચિતતા વધી છે, જેના કારણે ઘણા દેશોની ઉર્જા સુરક્ષા પર સવાલો ઉભા થઈ રહ્યા છે. આ દરમિયાન ભારતને મોટી રાહત આપતા અમેરિકાએ રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવા માટે 30 દિવસની અસ્થાયી છૂટ આપી છે.
આ નિર્ણય હેઠળ ભારત આવતા એક મહિના સુધી રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી ચાલુ રાખી શકે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિતિ સામાન્ય ન થાય અને વૈશ્વિક તેલનો પુરવઠો સ્થિર ન થાય ત્યાં સુધી આ છૂટછાટ છે.
વૈશ્વિક તેલ બજાર પર યુદ્ધની અસર
ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે 28 ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલો સૈન્ય સંઘર્ષ સતત વધી રહ્યો છે. આ સંઘર્ષને કારણે પ્રદેશમાં તેલના પુરવઠાને લઈને મોટી ચિંતા ઉભી થઈ છે. હાલમાં ઈરાનથી ઓઈલનો પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો છે જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં અનિશ્ચિતતાનું વાતાવરણ સર્જાયું છે.
વિશ્વના ઘણા દેશોની જેમ, ભારત પણ આ કટોકટીથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે, કારણ કે ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે આયાતી કાચા તેલ પર નિર્ભર છે. તેથી, સપ્લાયમાં કોઈપણ પ્રકારના વિક્ષેપની સીધી અસર દેશના અર્થતંત્ર અને સામાન્ય લોકો પર પડી શકે છે.
અમેરિકાએ કેમ આપી છૂટ?
સામાન્ય રીતે અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશોએ રશિયાના તેલના વેપાર પર કડક નિયંત્રણો લાદ્યા છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ પછી, આ દેશોએ રશિયાની ઊર્જા આવકને મર્યાદિત કરવા માટે ઘણા આર્થિક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા.
જો કે વર્તમાન સંજોગોમાં વૈશ્વિક તેલ બજારમાં સંભવિત સંકટને જોતા અમેરિકાએ ભારતને કામચલાઉ રાહત આપવાનો નિર્ણય કર્યો છે. યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે ભારતને આગામી 30 દિવસ માટે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાની મંજૂરી આપતા વિશેષ લાઇસન્સ જારી કર્યું છે.
ભારત પુરવઠા સંકટનો સામનો કરી રહ્યું હતું
ઈરાન સાથે સંબંધિત સૈન્ય તણાવની સૌથી વધુ અસર ઓઈલ સપ્લાય પર થવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસ વધતા જોખમે આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારને અસ્થિર કર્યું છે.
હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ એ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે, જેના દ્વારા વૈશ્વિક તેલ વેપારનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ પર જહાજોની અવરજવરને અસર થાય છે, તો તે સમગ્ર વિશ્વની સપ્લાય ચેઇનને અસર કરી શકે છે.
ભારતની સ્થિતિ પણ એવી છે કે તે પોતાની તેલની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો અન્ય દેશોમાંથી આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો થોડા સમય માટે સપ્લાય બંધ કરવામાં આવે તો દેશમાં તેલની ઉપલબ્ધતા અને કિંમતો પર દબાણ વધી શકે છે.
હાલમાં થોડા અઠવાડિયા માટે સ્ટોક
ઉર્જા નિષ્ણાતોના મતે ભારતમાં હાલમાં થોડા અઠવાડિયા પૂરતો તેલનો ભંડાર છે. પરંતુ લાંબા સમય સુધી સપ્લાયમાં વિક્ષેપ આવે તો સમસ્યા વધી શકે છે. આ કારણે સરકાર અને ઓઈલ કંપનીઓ વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોમાંથી સપ્લાય સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી વધશે
છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશોના દબાણને કારણે ભારતે રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી ઘટાડી દીધી હતી. જો કે વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ઉર્જા સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપતા ભારત ફરીથી રશિયન ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી વધારી શકે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે સ્થિર ઉર્જા પુરવઠો જાળવવો એ ભારત માટે સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા છે. આવી સ્થિતિમાં રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનો વિકલ્પ અત્યારે સૌથી વધુ વ્યવહારુ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
