બિઝનેસ, હેલ્પર, પાર્ટનર, આ ત્રણ શબ્દો ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સંબંધોને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. જો કે, 2024ના મધ્યથી અને ખાસ કરીને 2025ની શરૂઆતથી પ્રવર્તી રહેલા સંજોગો હવે તણાવપૂર્ણ સંબંધોનો નવો અધ્યાય લખી રહ્યા હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. પાડોશી દેશની વર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિ દક્ષિણ એશિયાના બે મોટા સહયોગી દેશો વચ્ચેના તિરાડનું નવું ચિત્ર રજૂ કરી રહી છે. શેખ હસીનાની હકાલપટ્ટી પછી ઢાકાની શેરીઓમાં ભાગલાવાદને ઉશ્કેરતી ભારત વિરોધી રેટરિક અને લઘુમતીઓ પરના હુમલાઓ થોડા મહિનામાં દાયકાઓ જૂના સંબંધોને પોલા પાડવાની ધમકી આપી રહ્યા છે. આ સિવાય ચીફ એડવાઈઝર મોહમ્મદ યુનુસના નેતૃત્વમાં બાંગ્લાદેશનું પાકિસ્તાન, ચીન અને તુર્કી તરફ ખુલ્લું વ્યૂહાત્મક વલણ એક અલગ ક્ષેત્રીય સમીકરણ બનાવતું જણાય છે.
2025ના છેલ્લા મહિનામાં ભારત વિરોધી દળોના ઉદભવે આ ક્ષેત્રમાં ચિંતા વધારી છે. ઉપરાંત, સામાન્ય ચૂંટણીની તારીખ 12 ફેબ્રુઆરી 2026 જાહેર થયા બાદ રાજકીય હિંસામાં વધારો જોવા મળ્યો હતો.
બાંગ્લાદેશમાં ચીનની નેશનલ ઇમેજ નામનો સર્વે બાંગ્લાદેશમાં વધતી જતી ભારત વિરોધી ભાવના દર્શાવે છે. બીડી ન્યૂઝ24ના અહેવાલ મુજબ, સર્વેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે 75 ટકા ઉત્તરદાતાઓ બેઇજિંગ સાથે બાંગ્લાદેશના સંબંધોને વધુ સારા માને છે. જ્યારે માત્ર 11 ટકા ઉત્તરદાતાઓએ ભારત સાથેના સંબંધો અંગે સકારાત્મક પ્રતિભાવ આપ્યો હતો. ખાસ વાત એ છે કે જાપાનનું રેટિંગ પણ ચીનની આસપાસ હતું. તે જ સમયે, 59 ટકા લોકો પાકિસ્તાનની તરફેણમાં વાત કરી રહ્યા હતા.
શેખ હસીના ફેક્ટર
જુલાઈ 2024માં બાંગ્લાદેશમાં આંદોલન બાદ શેખ હસીનાની સરકાર પડી ગઈ. આ પછી ઓગસ્ટમાં હિંસા ફાટી નીકળી અને હસીનાએ ભારતમાં શરણ લીધી. ત્યારથી તે ભારતમાં છે. હવે ખાસ વાત એ છે કે બાંગ્લાદેશની કોર્ટે હસીનાને ફાંસીની સજા સંભળાવી છે, પરંતુ તે ભારતમાં હોવાથી તેનો અમલ કરવો સરળ નથી.
ભારત પાસે વિકલ્પો છે
બીબીસીના રિપોર્ટમાં દક્ષિણ એશિયાના નિષ્ણાત માઈકલ કુગેલમેનને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારત પાસે 4 વિકલ્પો છે. ભારત હસીનાને ઢાકા સોંપી શકે છે. તે યથાસ્થિતિ જાળવી શકે છે, જે ‘આગામી વર્ષે નવી સરકાર ચૂંટાયા બાદ દિલ્હી માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.’
