યુપીમાં બ્રાહ્મણ પાવર પ્લે શરૂ: ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં ફરી એકવાર ‘બ્રાહ્મણ પાવર પ્લે’ની ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. આગામી ચૂંટણીના માહોલને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્યના મુખ્ય રાજકીય પક્ષો બ્રાહ્મણ મતદારોને પોતાની તરફેણમાં ખેંચવાની રણનીતિ પર સક્રિય બન્યા છે. બ્રાહ્મણ વોટ બેંકને લઈને ભાજપ, બસપા અને કોંગ્રેસ વચ્ચે સ્પર્ધા સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે, જ્યારે સમાજવાદી પાર્ટી પણ આ સમીકરણથી પોતાને દૂર રાખવા માંગતી નથી.
બ્રાહ્મણ ધારાસભ્યોની તાજેતરની બેઠક અને તેને લગતા રાજકીય સંદેશાઓ બાદ રાજ્યના રાજકારણમાં નવા સમીકરણો રચાતા જોવા મળી રહ્યા છે. રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે પરંપરાગત રીતે રાજ્યના રાજકારણમાં પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવતો બ્રાહ્મણ સમાજ આગામી ચૂંટણીમાં નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.
બ્રાહ્મણ ધારાસભ્યોની તાજેતરની બેઠક અને તેને લગતા રાજકીય સંદેશાઓ બાદ રાજ્યના રાજકારણમાં નવા સમીકરણો રચાતા જોવા મળી રહ્યા છે. રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે પરંપરાગત રીતે રાજ્યના રાજકારણમાં પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવતો બ્રાહ્મણ સમાજ આગામી ચૂંટણીમાં નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.
રાજ્યના નાયબ મુખ્યમંત્રી બ્રજેશ પાઠકે તાજેતરમાં ધાર્મિક વિધિ દરમિયાન બટુકને તિલક લગાવીને રાજકીય સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. બ્રાહ્મણ સમુદાય પ્રત્યે આદર અને જોડાણ દર્શાવવા માટે ભાજપ દ્વારા આને પ્રતીકાત્મક પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. ભાજપની અંદર બ્રાહ્મણ નેતૃત્વની હાજરી પણ મુખ્ય રીતે પ્રકાશિત થઈ રહી છે. પાર્ટીના વ્યૂહરચનાકારો માને છે કે બ્રાહ્મણ મતદારો ભાજપના પરંપરાગત સમર્થકોમાં રહ્યા છે, પરંતુ બદલાતા સામાજિક સમીકરણો વચ્ચે આ આધારને વધુ મજબૂત બનાવવો જરૂરી છે. રાજકીય નિરીક્ષકોના મતે ભાજપ સંગઠનાત્મક અને સરકારી બંને સ્તરે બ્રાહ્મણ ચહેરાઓને મહત્વ આપીને સંતુલનનો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
બહુજન સમાજ પાર્ટીના સુપ્રિમો માયાવતીએ ઘણા પ્રસંગોએ બ્રાહ્મણ સમુદાય પ્રત્યે ખુલ્લેઆમ સમર્થન વ્યક્ત કર્યું છે. BSP પહેલાથી જ ‘બ્રાહ્મણ-દલિત’ સામાજિક સમીકરણની મદદથી સત્તામાં આવી છે. રાજકીય વર્તુળોમાં એવી ચર્ચા છે કે બસપા ફરી એકવાર એ જ સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ મોડલને સક્રિય કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. પાર્ટીના કાર્યક્રમો અને નિવેદનોમાં બ્રાહ્મણ સમુદાયના સન્માન અને ભાગીદારી પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. વરિષ્ઠ રાજકીય મનોજ શ્રીવાસ્તવનું માનવું છે કે BSPની વ્યૂહરચનાનો ઉદ્દેશ્ય પરંપરાગત વોટ બેંકને જાળવી રાખીને નવા સામાજિક જોડાણો બનાવવાનો છે.
સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવ પણ આ રાજકીય સમીકરણથી અંતર રાખી રહ્યા નથી. સપાએ પણ બ્રાહ્મણ નેતાઓ અને પ્રતિનિધિઓ સાથે સંવાદ વધારવા પહેલ કરી છે. પાર્ટીના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સપા ‘સમાજના તમામ વર્ગોને સાથે લઈને’ ચાલવાનો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. પાર્ટી બ્રાહ્મણ કોન્ફરન્સ અને ડેલિગેટ મીટિંગ દ્વારા પોતાનો આધાર વિસ્તારવા માંગે છે. એવું કહેવાય છે કે સપાની રણનીતિ સામાજિક સંતુલન અને વ્યાપક સમર્થન હાંસલ કરવાની છે.
ભાજપ અને બસપા મુખ્યત્વે ચર્ચામાં સક્રિય હોવા છતાં કોંગ્રેસ પણ રેસમાંથી બહાર નથી. પાર્ટીના નેતાઓ સતત સામાજિક ન્યાય અને પ્રતિનિધિત્વના મુદ્દા ઉઠાવી રહ્યા છે. કોંગ્રેસ પરંપરાગત મતદારો સાથે નવા સામાજિક વર્ગને જોડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. પાર્ટી બ્રાહ્મણ સમુદાય સાથે સંવાદ અને સંપર્ક કાર્યક્રમો દ્વારા પોતાની હાજરી નોંધાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
ઉત્તર પ્રદેશમાં બ્રાહ્મણ મતદારોની સંખ્યા ઘણી વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે. ઐતિહાસિક રીતે આ વર્ગ રાજકારણમાં પ્રભાવશાળી રહ્યો છે અને વિવિધ પક્ષોને ટેકો આપતો રહ્યો છે. વરિષ્ઠ રાજકીય મનોજ કહે છે કે બ્રાહ્મણ મતદારો મોટાભાગે મુદ્દાઓ, નેતૃત્વ અને સ્થાનિક સમીકરણોને ધ્યાનમાં રાખીને મતદાન કરે છે. તેથી, તેમને સાંકેતિક અને વ્યવહારિક બંને સ્તરે કેળવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવે છે.
બ્રાહ્મણ ધારાસભ્યોની તાજેતરમાં મળેલી બેઠક બાદ રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાએ જોર પકડ્યું હતું. આ બેઠકને સામાજિક અને રાજકીય સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી હતી. બેઠક બાદ વિવિધ પક્ષોએ પોતપોતાના સ્તરે સક્રિયતા વધારી દીધી છે. આ દર્શાવે છે કે પાર્ટીઓ આગામી ચૂંટણી પહેલા સામાજિક સમીકરણો પર ગંભીરતાથી કામ કરી રહી છે.
‘બ્રાહ્મણ પાવર પ્લે’ માત્ર સાંકેતિક રાજનીતિ પૂરતું મર્યાદિત રહેશે નહીં. તેની અસર આગામી મહિનાઓમાં ટિકિટ વિતરણ, સંગઠનાત્મક પદો અને ચૂંટણીની રણનીતિમાં પણ જોવા મળી શકે છે. રાજ્યના રાજકારણમાં સામાજિક સંતુલન બનાવવું હંમેશા પડકારજનક રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં બ્રાહ્મણ મતદારોને સાથે લાવવાના પ્રયાસો આગામી ચૂંટણીના માહોલને અસર કરી શકે છે.
