જવાહરલાલ નેહરુને લગતા દસ્તાવેજોના 51 બોક્સ જાળવી રાખવા બદલ સરકારે કોંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધીની આકરી ટીકા કરી હતી. સાથે જ એવી માંગ પણ ઉઠાવી હતી કે આને વડાપ્રધાનના સંગ્રહાલય અને પુસ્તકાલય (PMML)માં પરત કરવામાં આવે. સરકારે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે સોનિયા ગાંધીએ આ પત્રો 2008માં લીધા હતા. હવે તેને પરત કરો, તે તેમની અંગત મિલકત નથી. આનાથી વિદ્વાનો અને સંસદ નેહરુ કાળના મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક રેકોર્ડ્સ સુધી પહોંચવામાં સક્ષમ બનાવશે. સરકારે આગ્રહ કર્યો કે આ દસ્તાવેજો ‘પબ્લિક આર્કાઇવ્સમાં હોવા જોઈએ, અમુક બંધ રૂમમાં નહીં.’ કેન્દ્રીય સાંસ્કૃતિક મંત્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતે ‘X’ પર એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે આ કાગળોનું સ્થાન જાણીતું હોવાથી તે ગુમ નથી થયા.
સંસદમાં મંત્રીએ શું કહ્યું?
લોકસભામાં સાંસ્કૃતિક મંત્રી શેખાવતના લેખિત જવાબને ટાંકીને કોંગ્રેસે મંગળવારે કહ્યું હતું કે જો સત્ય સામે આવ્યું છે કે વડાપ્રધાન મ્યુઝિયમ એન્ડ લાઇબ્રેરી (PMML)માંથી પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ સંબંધિત કોઈ દસ્તાવેજો ગુમ નથી તો શું આ મામલે માફી માંગવામાં આવશે? વાસ્તવમાં, સાંસદ અને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) નેતા સંબિત પાત્રાએ લોકસભામાં એક લેખિત પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો કે શું 2025માં PMMLના વાર્ષિક નિરીક્ષણ દરમિયાન, ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ સાથે સંબંધિત કેટલાક દસ્તાવેજો મ્યુઝિયમમાંથી ગુમ થયા છે. આના જવાબમાં સાંસ્કૃતિક મંત્રી શેખાવતે કહ્યું કે 2025માં PMMLના વાર્ષિક નિરીક્ષણ દરમિયાન મ્યુઝિયમમાંથી ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ સંબંધિત કોઈ દસ્તાવેજો ગુમ થયા નથી.
નેહરુ દસ્તાવેજો એક વિવાદાસ્પદ મુદ્દો રહ્યો છે
ઉલ્લેખનીય છે કે નેહરુ દસ્તાવેજ શાસક ભાજપ અને વિપક્ષ કોંગ્રેસ વચ્ચે વિવાદાસ્પદ મુદ્દો રહ્યો છે. પીએમએમએલની અંદરનો એક વર્ગ આ દસ્તાવેજો પાછા ખેંચવા માટે દબાણ કરી રહ્યો છે, જે સોનિયા ગાંધીએ ઘણા વર્ષો પહેલા લઈ લીધા હતા. શેખાવતે એક્સ પર એક પોસ્ટમાં કહ્યું કે પીએમએમએલમાંથી નેહરુ દસ્તાવેજો ગુમ નથી. ગુમ એટલે કે અસ્તિત્વનું સ્થળ અજ્ઞાત છે, આ બાબતમાં દસ્તાવેજો ક્યાં અને કોની કસ્ટડીમાં છે તે જાણી શકાય છે. તેમણે કહ્યું કે જવાહરલાલ નહેરુજી સાથે સંબંધિત કાગળો ધરાવતા 51 બોક્સ ગાંધી પરિવાર દ્વારા 2008માં PMML (અગાઉના NMML)માંથી લેવામાં આવ્યા હતા. તેમનું સ્થાન જાણીતું છે, તેથી, તેઓ ગુમ થયા નથી. આ દસ્તાવેજો 2008 માં યોગ્ય પ્રક્રિયા દ્વારા પરિવારને સોંપવામાં આવ્યા હતા અને તેમના રેકોર્ડ્સ PMML માં ઉપલબ્ધ છે.
જેથી લોકો તે સમયગાળાને સમજી શકે
કેન્દ્રીય મંત્રીએ કહ્યું કે વિદ્વાનો, સંશોધકો, વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય નાગરિકોને મૂળ દસ્તાવેજો સુધી પહોંચવાનો અધિકાર છે જેથી કરીને જવાહરલાલ નેહરુના જીવન અને સમયને સમજવા માટે સત્ય પર આધારિત સંતુલિત અભિગમ વિકસાવી શકાય. તેમણે કહ્યું કે એક તરફ અમને તે સમયગાળાની ભૂલો પર ચર્ચા ન કરવા માટે કહેવામાં આવે છે, તો બીજી તરફ તેમને સંબંધિત અસલ દસ્તાવેજોને જાહેર પહોંચની બહાર રાખવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યારે તેમના દ્વારા વાસ્તવિક ચર્ચા થઈ શકે છે. શેખાવતે કહ્યું કે આ કોઈ સામાન્ય મામલો નથી. ઈતિહાસ પસંદગીપૂર્વક લખી શકાતો નથી. લોકશાહીનો પાયો પારદર્શિતા છે અને રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ કરાવવો એ નૈતિક જવાબદારી છે, જે સોનિયા ગાંધી અને તેમના ‘પરિવાર’ની પણ જવાબદારી છે.
અનેકવાર પૂછવા છતાં પરત આવ્યા નથી
કેન્દ્રીય મંત્રીએ કહ્યું કે મૂળ પ્રશ્ન એ છે કે આ દસ્તાવેજો અત્યાર સુધી કેમ પરત કરવામાં આવ્યા નથી, તેમ છતાં PMMLએ આ સંબંધમાં ઘણી વખત પત્રો મોકલ્યા છે, ખાસ કરીને જાન્યુઆરી અને જુલાઈ 2025માં. શેખાવતે કહ્યું, ‘હું આદરપૂર્વક સોનિયા ગાંધીને પૂછવા માંગુ છું કે શું છુપાવવામાં આવી રહ્યું છે? કોઈપણ રીતે, દસ્તાવેજો પરત ન કરવા માટે આપવામાં આવતી દલીલો અસંગત અને અસ્વીકાર્ય છે. તેમણે કહ્યું કે સવાલ એ પણ છે કે આટલા મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો જાહેર આર્કાઇવ્સની બહાર કેમ છે? આ વ્યક્તિગત કૌટુંબિક દસ્તાવેજો બિલકુલ નથી, તે ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન સાથે સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય રેકોર્ડ છે. આવા દસ્તાવેજો જાહેર આર્કાઇવ્સમાં હોવા જોઈએ, અમુક બંધ રૂમમાં નહીં.
