પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા ત્રણ સપ્તાહથી ચાલી રહેલા યુદ્ધ વચ્ચે ઈઝરાયેલે ઈરાનને ખૂબ જ ઊંડો ઘા આપ્યો છે. આ વખતે ટોચના કમાન્ડરોને નિશાન બનાવીને ઈઝરાયેલે ઈરાનના ટોચના સુરક્ષા અધિકારી અને સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યોરિટી કાઉન્સિલના સચિવ અલી લારિજાની અને બાસીજના વડા ગુલામરેઝા સુલેમાનીની હત્યા કરી છે. મંગળવારે ઇઝરાયેલી સેનાએ આ દાવો કર્યા બાદ બુધવારે ઇરાને આ સમાચારની પુષ્ટિ કરી છે. સ્વાભાવિક છે કે આ સમાચાર બહાર આવતા જ ઈરાન ગુસ્સે થઈ ગયું હતું. આનું કારણ એ છે કે અલી લારિજાની ઈરાન માટે માત્ર લશ્કરી કમાન્ડર ન હતા.
સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા અલી ખામેનીના મૃત્યુ પછી લારિજાનીની ગણતરી ઈરાનના સૌથી શક્તિશાળી નેતાઓમાં કરવામાં આવી હતી. ઈરાન કાઉન્સિલના જણાવ્યા અનુસાર, આ હુમલામાં લારિજાની સાથે તેના પુત્ર અને સુરક્ષાકર્મીઓ સહિત અન્ય ઘણા લોકો પણ માર્યા ગયા હતા. એક નિવેદનમાં, ઈરાને લારિજાનીની લાંબી રાજકીય કારકિર્દીની પ્રશંસા કરી, તેમને એક એવી વ્યક્તિ ગણાવી જેણે તેમના જીવનની અંતિમ ક્ષણો સુધી બાહ્ય જોખમો સામે ઈરાનની પ્રગતિ અને એકતા માટે કામ કર્યું. 67 વર્ષીય લારિજાની છેલ્લે શુક્રવારે તેહરાનમાં અલ-કુદસ ડે પરેડમાં જાહેરમાં જોવા મળી હતી.
કોણ હતો અલી લારિજાની?
અલી લારિજાનીને દાયકાઓ સુધી ઈરાની રાજનીતિમાં એક શાંત અને વ્યવહારુ ચહેરો માનવામાં આવતો હતો, એક તરફ પશ્ચિમ સાથે પરમાણુ સોદાની વાટાઘાટો કરી હતી અને બીજી તરફ ફિલસૂફી પર પુસ્તકો લખ્યા હતા. અલી લારિજાનીનો જન્મ 3 જૂન 1958ના રોજ નજફ, ઈરાકમાં થયો હતો, પરંતુ તેમનો પરિવાર ઈરાનના અમોલ શહેરમાંથી હતો. તેમનો પરિવાર એટલો પ્રભાવશાળી હતો કે 2009માં ટાઇમ મેગેઝિને તેમને “ઈરાનના કેનેડી પરિવાર” તરીકે વર્ણવ્યા હતા. તેમના પિતા મિર્ઝા હાશેમ અમોલી એક મહાન ધાર્મિક વિદ્વાન હતા. લારિજાનીએ 20 વર્ષની ઉંમરે ફરિદેહ મોતાહારી સાથે લગ્ન કર્યા, જે ઇસ્લામિક શાસનના સ્થાપક રુહોલ્લાહ ખોમેનીના નજીકના સાથી મોર્ટેઝા મોતાહારીની પુત્રી હતી.
ફિલસૂફીનો અભ્યાસ
ઈરાનના અન્ય નેતાઓની સરખામણીમાં લારિજાનીનું શિક્ષણ અલગ હતું. તેમણે 1979માં શરીફ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્નોલોજીમાંથી ગણિત અને કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાનમાં ડિગ્રી મેળવી અને બાદમાં તેહરાન યુનિવર્સિટીમાંથી પશ્ચિમી ફિલસૂફીમાં માસ્ટર્સ અને પીએચડીની પદવી મેળવી. તેમણે જર્મન ફિલોસોફર ઈમેન્યુઅલ કાન્ટ પર પણ સંશોધન કર્યું હતું.
સરકારમાં અનેક જવાબદારીઓ નિભાવી
1979ની ક્રાંતિ પછી તેમણે 1980ના દાયકામાં ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સમાં સેવા આપી અને બાદમાં સરકારમાં જોડાયા. 2005માં તેઓ રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી લડ્યા હતા પરંતુ સફળ થઈ શક્યા ન હતા. તે જ વર્ષે તેમને સર્વોચ્ચ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદના સચિવ અને મુખ્ય પરમાણુ વાટાઘાટકાર બનાવવામાં આવ્યા હતા. 2020 પછી, તેમણે ફરીથી રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી લડવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ગાર્ડિયન કાઉન્સિલે તેમને 2021 અને 2024 માં ચૂંટણી લડવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. જો કે, ઓગસ્ટ 2025 માં, તેમને ફરીથી સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના સચિવ બનાવવામાં આવ્યા. આ પછી તેમનું વલણ વધુ કડક બન્યું. ઑક્ટોબર 2025 માં, તેણે આંતરરાષ્ટ્રીય અણુ ઉર્જા એજન્સી સાથે સહકાર કરાર સમાપ્ત કર્યો.
