પાકિસ્તાન હંમેશા ભારતને બે મોરચાના યુદ્ધમાં ફસાવવાની કોશિશ કરે છે. આ નીતિ હેઠળ તેણે પીઓકેનો એક ભાગ ચીનને આપ્યો હતો. ભૂતપૂર્વ CDS જનરલ બિપિન રાવતે ઘણીવાર અઢી મોરચાના યુદ્ધ વિશે વાત કરી હતી – પ્રથમ ચીન, બીજું પાકિસ્તાન અને ત્રીજું આંતરિક સંઘર્ષ. પરંતુ હવે તેનાથી પણ મોટો પડકાર પાકિસ્તાન સામે દેખાઈ રહ્યો છે અને તે એક કે બે નહીં પરંતુ 4 મોરચે છે. હા, પાકિસ્તાન 4 મોરચે યુદ્ધના ખતરાનો સામનો કરી રહ્યું છે. આ 4 મોરચા કુલ 8000 કિલોમીટર લાંબી સરહદ પર છે અને તેમની સામે લડવા માટે પાકિસ્તાનની તૈયારી પણ પર્યાપ્ત જણાતી નથી.
અફઘાનિસ્તાન સાથેના તણાવને કારણે પાકિસ્તાન સામે આ સંકટ વધી ગયું છે. પાકિસ્તાનના રક્ષા મંત્રી ખ્વાજા આસિફે તો ખુલ્લેઆમ આ ભય વ્યક્ત કર્યો જ્યારે તેમણે કહ્યું કે અફઘાનિસ્તાન સાથેના યુદ્ધ દરમિયાન ભારત તરફથી હુમલો થઈ શકે છે. વાસ્તવમાં પાકિસ્તાને અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાનને કાબૂમાં લેવાનો ઘણા સમયથી પ્રયાસ કર્યો હતો અને ભારત માટે પણ ચિંતાઓ ઊભી કરી હતી. પરંતુ ખૈબર પખ્તુનખ્વામાં તણાવ અને પાકિસ્તાની તાલિબાન સાથેના તાલિબાનના સંબંધોએ પરિસ્થિતિને જટિલ બનાવી દીધી છે. હવે અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન પોતે ડ્યુરન્ડ લાઇન પર લડી રહ્યા છે. હાલમાં અફઘાનિસ્તાનના મામલામાં ભારતનો દબદબો છે.
આટલી લાંબી સરહદ પાકિસ્તાન માટે માથાનો દુખાવો કેવી રીતે બની શકે?
વાસ્તવમાં, પાકિસ્તાન ભારત સાથે 3,323 કિલોમીટરની સૌથી લાંબી સરહદ વહેંચે છે. આ સિવાય તેની અફઘાનિસ્તાન સાથે 2,430 કિલોમીટરની સરહદ છે. પાકિસ્તાનની ચિંતા એ છે કે તેણે હંમેશા એલઓસી અને ભારત સાથેની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ પર મોટા પાયા પર તેની સેના તૈનાત કરી છે, પરંતુ તેણે આ મામલે ક્યારેય પશ્ચિમી મોરચા એટલે કે અફઘાનિસ્તાન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું નથી. અત્યારે જે સ્થિતિ છે, અફઘાનિસ્તાન પણ તેના માટે ચિંતાનો વિષય છે. જિયોપોલિટિકલ વિશ્લેષક સુમિત અહલાવતનું માનવું છે કે જો અફઘાનિસ્તાન અને ભારત સાથે યુદ્ધની સ્થિતિ રહેશે તો પાકિસ્તાન 5,753 કિલોમીટર લાંબી સરહદ પર વ્યસ્ત રહેશે.
ઈરાન સાથેની સરહદ પર બલૂચ વિદ્રોહીઓ સક્રિય થઈ શકે છે
આ સિવાય ઈરાન સાથેની 959 કિલોમીટર લાંબી સરહદને પણ સુરક્ષિત કરવી પડશે. કારણ કે આ સરહદ બલૂચિસ્તાન પ્રાંત સાથે જોડાયેલી છે, જ્યાં પહેલાથી જ વિદ્રોહની સ્થિતિ છે. ત્યારે 1,046 કિલોમીટર લાંબી દરિયાઈ સીમા પણ કોઈ ઓછી પડકારજનક નથી. આ રીતે પાકિસ્તાનની લગભગ 8000 કિલોમીટરની સરહદ યુદ્ધના માહોલમાં ફેરવાઈ શકે છે. તેમના માટે રાહતની વાત એ છે કે ચીનને અડીને આવેલી 438 કિલોમીટર લાંબી PoK બોર્ડર છે. પાકિસ્તાનની આર્થિક સ્થિતિને જોતા તે લાંબા સમય સુધી આ પ્રકારનું યુદ્ધ લડવાની ક્ષમતામાં નથી. આ જ કારણ છે કે અફઘાનિસ્તાન જેવા પ્રમાણમાં નબળા અને નાના સૈન્ય દેશમાંથી પણ પાકિસ્તાન કોઈપણ સંજોગોમાં માત્ર શાંતિ ઈચ્છે છે.
