નવી દિલ્હી: આજના સમયમાં દરેક દંપતિ ઈચ્છે છે કે તેમનું ભાવિ બાળક શારીરિક રીતે સ્વસ્થ, માનસિક રીતે મજબૂત અને બુદ્ધિશાળી હોય. પરંતુ ઘણા લોકો નથી જાણતા કે સ્વસ્થ બાળકની શરૂઆત ગર્ભધારણ પહેલા જ થઈ જાય છે. આયુર્વેદમાં તેને ગર્ભધાન સંસ્કાર અથવા પૂર્વ ધારણા સંભાળ કહેવામાં આવે છે.
આયુર્વેદ અનુસાર, જો ગર્ભાવસ્થા યોગ્ય તૈયારી સાથે કરવામાં આવે તો તંદુરસ્ત બાળક થવાની સંભાવના વધી જાય છે. તેથી, આયુર્વેદમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બાળકનો જન્મ માત્ર તક દ્વારા નહીં, પરંતુ યોગ્ય આયોજન અને તૈયારી દ્વારા થવો જોઈએ.
સગર્ભાવસ્થા પહેલા સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલું એ છે કે પતિ અને પત્નીના સ્વાસ્થ્યનું યોગ્ય રીતે મૂલ્યાંકન કરવું. આયુર્વેદ ભલામણ કરે છે કે દંપતી તેમની સામાન્ય સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ, જીવનશૈલી, ખાવાની ટેવ, કામ અને પારિવારિક રોગોનું સંપૂર્ણ ધ્યાન રાખે. જો કોઈ વ્યક્તિને ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, કિડનીની બીમારી, હોર્મોન સંબંધિત સમસ્યા કે કોઈ લાંબી બીમારી હોય તો પહેલા તેની યોગ્ય સારવાર કરાવવી જરૂરી છે.
આ સિવાય જો ધૂમ્રપાન, આલ્કોહોલ કે કોઈ પણ પ્રકારના ડ્રગ્સની આદત હોય તો તેને છોડવી ખૂબ જ જરૂરી માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેની સીધી અસર બાળકના સ્વાસ્થ્ય પર પડી શકે છે. તેથી, આયુર્વેદ ગર્ભાવસ્થા પહેલા આરોગ્ય તપાસવા અને ડૉક્ટરની સલાહ લેવા પર ભાર મૂકે છે.
શરીરને શુદ્ધ અને સંતુલિત બનાવવા માટે આયુર્વેદમાં પણ પંચકર્મ ઉપચારનો ઉલ્લેખ છે. પંચકર્મ દ્વારા, શરીરમાંથી ઝેરી તત્વોને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે, જેથી શરીર ગર્ભાવસ્થા માટે વધુ સારી રીતે તૈયાર થઈ શકે. આ સાથે કેટલીક આયુર્વેદિક દવાઓ પણ શરીરની શક્તિ અને પ્રજનન ક્ષમતાને સુધારવામાં મદદ કરે છે.
સ્ત્રીઓ માટે શતાવરી, ગિલોય, આમળા અને બાલા જેવી દવાઓ ઉપયોગી માનવામાં આવે છે, જ્યારે પુરુષો માટે અશ્વગંધા, ચ્યવનપ્રાશ અને આમળા રસાયણ જેવી વસ્તુઓ શરીરને શક્તિ અને ઉર્જા આપવામાં મદદરૂપ માનવામાં આવે છે, જો કે આનું સેવન હંમેશા નિષ્ણાતની સલાહથી જ કરવું જોઈએ.
