અફઘાનિસ્તાનમાં મહિલાઓની દયનીય સ્થિતિ છૂપી નથી. 2021માં તાલિબાને સત્તા સંભાળી ત્યારથી અહીં મહિલાઓના અધિકારોનું સતત શોષણ થઈ રહ્યું છે. તાલિબાન સરકારે દેશમાં મહિલાઓને વાંચવા, લખવા, બહાર જવા અને સાર્વજનિક સ્થળોએ હસવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ દરમિયાન અફઘાનિસ્તાનમાં મહિલાઓ સામે હિંસાને પણ કાયદેસરનું લાયસન્સ આપવામાં આવ્યું છે. તાલિબાનના સર્વોચ્ચ નેતા હિબતુલ્લા અખુન્દઝાદાએ તાજેતરમાં 90 પાનાના નવા દંડ સંહિતા પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ કાયદો મહિલાઓ માટે સજાથી ઓછો નથી.
નવા નિયમોને સત્તાવાર રીતે ‘દે મહાકુમુ જજાઈ ઉસુલનામા’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. તાલિબાન સરકાર દ્વારા દેશભરમાં લાગુ કરવામાં આવનાર આ કાયદા હેઠળ સજાનું સ્વરૂપ નક્કી કરવામાં આવશે કે પીડિત ‘સ્વતંત્ર’ છે કે ‘ગુલામ’. આ વ્યવસ્થામાં એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે સમાજને ઉચ્ચ અને નીચલા દરજ્જામાં વહેંચવામાં આવશે.
ઉપલી કેટેગરીમાં ધાર્મિક નેતાઓ અને મુલ્લાઓનો સમાવેશ થશે, જ્યારે નિમ્ન કેટેગરીના લોકો પર શારીરિક સજા વધુ સ્વીકાર્ય માનવામાં આવી હતી. આમાં મહિલાઓને વ્યવહારિક રીતે ‘ગુલામ’ની શ્રેણીમાં રાખવામાં આવી છે અને પતિને ‘માલિક’નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે.
નવા નિયમો હેઠળ ઈસ્લામિક ધર્મગુરુઓ દ્વારા ગંભીર ગુનાઓની સુનાવણી કરવામાં આવશે. ઓછા ગંભીર કેસોમાં, ‘તાઝીર’ નામની વૈકલ્પિક સજા લાગુ કરવામાં આવશે, જેના હેઠળ પતિ તેની પત્નીને સજા કરી શકે છે. જો કે, પત્ની સામે શારીરિક હિંસાના કેસોમાં ન્યાયની કોઈ સ્પષ્ટ વ્યવસ્થા નથી. જો કોઈ મહિલા ઘરેલુ હિંસાની ફરિયાદ કરવા માંગે છે, તો તેણે ધાર્મિક ન્યાયાધીશ સમક્ષ ગંભીર શારીરિક ઈજાના પુરાવા રજૂ કરવા પડશે. તેણીએ સંપૂર્ણ ઢાંકેલા કપડાં પણ પહેરવા જોઈએ અને તેની સાથે પુરૂષ વાલી પણ હોવા જોઈએ, જે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તેનો પતિ હોય છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે જો કોઈ મહિલા સાબિત કરે છે કે તેની સાથે ગંભીર હિંસા થઈ છે તો પણ આરોપીને ઓછામાં ઓછા 15 દિવસની જેલ થઈ શકે છે.
