Grant-in-aid schools policy Gujarat: સરકારી કાર્યક્રમોમાં આમંત્રણ કાર્ડ કેવી ડિઝાઇનના હશે, ભોજન કેટલું ભવ્ય હશે અને કોન્ટ્રાક્ટ કોને મળશે તે નક્કી કરવા માટે દિવસો સુધી બેઠકો યોજાય છે. પરંતુ જે શિક્ષણ દેશનું ભવિષ્ય ઘડે છે, તે બાબતે એ જ તંત્ર અચાનક નિષ્ક્રિય બની જાય છે. અહીં સમસ્યા નીતિની નહીં પરંતુ પ્રાથમિકતાઓની છે. જ્યાં દેખાડો મહત્વનો બને છે, ત્યાં મૂળભૂત મુદ્દાઓ પાછળ રહી જાય છે.
કરદાતાનો પ્રશ્ન અને દેખાવની રાજનીતિ
કરદાતા તરીકે આપણું કર શિક્ષણ અને આરોગ્યમાં કેટલું વપરાય છે એ પ્રશ્ન પૂછવાને બદલે આપણે પણ દેખાવની રાજનીતિમાં ફસાઈ જઈએ છીએ. પરિણામે પ્રતિનિધિઓને ભવ્ય આયોજન પર કરોડો ખર્ચવાનો ગર્વ થાય છે. આ દરમિયાન સરકારી અને ગ્રાન્ટ-ઇન-એડ શાળાઓ મૂળભૂત જરૂરિયાતો માટે સંઘર્ષ કરે છે. શિક્ષણનું માળખું ધીમે ધીમે નબળું બનતું જાય છે.
પ્રાથમિકતાઓનું ઉલટું ગણિત
ગુજરાતમાં કહેવત જાણે ઉલટી રીતે લાગુ પડે છે. જેમ પ્રજા, તેમ પ્રતિનિધિઓ અને તેમનું વહિવટી તંત્ર. સ્કૂલ ઓફ એક્સલન્સના નામે ગ્રાન્ટ-ઇન-એડ શાળાઓ માટે એવા કડક નિયમો બનાવાયા છે કે તે અશક્ય લાગવા લાગે છે. આ નિયમો સૂચવે છે કે સરકાર લાંબા ગાળે ખાનગીકરણ તરફ આગળ વધી રહી છે.
ભણતરનો ભાર વાલીઓ પર
ગીજુભાઈ બધેકાએ ભાર વિનાના ભણતરનું સ્વપ્ન આપ્યું હતું. પરંતુ આજે શિક્ષણનો મોટો ભાર વાલીઓના ખિસ્સા પર મૂકાઈ રહ્યો છે. જમણેરી શાસન બાદ અનેક પરિવારો પોતાની આવકનો 40થી 50 ટકા હિસ્સો શિક્ષણમાં ખર્ચવા મજબૂર બન્યા છે. કારણ કે સરકારી શાળાઓને વ્યવસ્થિત રીતે કમજોર બનાવવામાં આવી છે.
શિક્ષકોને શિક્ષણથી દૂર રાખવાની વ્યવસ્થા
સરકારી શાળાના શિક્ષકોને મતદાર યાદી, વસ્તી ગણતરી અને વિવિધ કાર્યક્રમોમાં વ્યસ્ત રાખવામાં આવે છે. પરિણામે વર્ગખંડમાં શિક્ષણ પર પૂરતું ધ્યાન રહેતું નથી. આ સ્થિતિ વાલીઓને ખાનગી શાળાઓ તરફ ધકેલે છે. બીજી તરફ ખાનગી શાળાઓને સહેલાઈથી મંજૂરી મળે છે, જ્યારે ગ્રાન્ટ-ઇન-એડ શાળાઓને અનેક અડચણો પાર કરવી પડે છે.
ગ્રાન્ટ-ઇન-એડ શાળાઓ પર કડક દંડ
તાજેતરમાં ગ્રાન્ટ-ઇન-એડ હાઇસ્કૂલો માટે નિયમો વધુ કડક બનાવાયા છે. શહેરી વિસ્તારમાં વિદ્યાર્થીઓની 80 ટકા હાજરી ફરજિયાત રાખવામાં આવી છે. જો હાજરી 79 ટકા થાય તો સીધી 25 ટકા ગ્રાન્ટ કાપી લેવાય છે. આવી જ દંડાત્મક વ્યવસ્થા ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ લાગુ કરવામાં આવી છે.
ઓછી સહાય અને વધતી ફરજિયાત શરતો
આજે રાજ્યમાં આશરે 4000 જેટલી ગ્રાન્ટ-ઇન-એડ શાળાઓ બચી છે. આ શાળાઓને ખર્ચ કરતાં ઘણી ઓછી સહાય મળે છે અને તે ટ્રસ્ટના સહારે ચાલે છે. દરેક શાળાને 15 કમ્પ્યુટર અને ફરજિયાત ઇન્ટરનેટ રાખવાની શરત છે, પરંતુ વાર્ષિક ગ્રાન્ટ માત્ર 6000 રૂપિયા મળે છે. આ સ્થિતિ વ્યવહારુ નથી.
જૂના દરો અને નવી અપેક્ષાઓ
1998ના ભાડા દર મુજબ આજે પણ શાળાઓ ચલાવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. નવી શાળા શરૂ કરવી હોય તો પાંચ કિલોમીટર વિસ્તારમાં બીજી શાળા ન હોવાની શરત છે. એટલું જ નહીં, નજીકની ખાનગી શાળાથી એનઓસી લાવવાની ફરજ પડે છે. જ્યારે ખાનગી શાળાને ગ્રાન્ટ-ઇન-એડની બાજુમાં શાળા ખોલવાની છૂટ આપવામાં આવે છે.
એકની ભૂલ અને સૌને સજા
કોઈ એક શાળામાં ખોટી નોંધણી હોય તો સમગ્ર ગ્રાન્ટ-ઇન-એડ વ્યવસ્થાને દંડિત કરવામાં આવે છે. આ ન્યાયસંગત નથી. ભૂલ કરનાર સામે કાર્યવાહી કરવાની જગ્યાએ બધાને સજા કરવી શિક્ષણ માટે નુકસાનકારક છે. આવી નીતિઓથી વિશ્વાસ તૂટે છે અને શાળાઓ બંધ થવાની કગાર પર આવી જાય છે.
ભૂતકાળનું શિક્ષણ અને આજનો પ્રશ્ન
આજે 40થી 50 વર્ષથી ઉપરના મોટાભાગના ગુજરાતીઓ સરકારી કે ગ્રાન્ટ-ઇન-એડ શાળાઓમાંથી ભણ્યા છે. એક વખત પોતાની શાળા કે કોલેજની હાલત જોઈ આવવી જરૂરી છે. ઘણી સંસ્થાઓ આજે અસ્તિત્વ માટે ઝઝૂમી રહી છે. ગુજરાતને ખાનગીકરણ નહીં પરંતુ ગ્રાન્ટ-ઇન-એડ શાળાઓને પ્રોત્સાહન જોઈએ.
