ઈરાન યુદ્ધ બાદ ઈંધણની તીવ્ર કટોકટી વચ્ચે અમેરિકાએ રશિયન તેલની ખરીદી પર લાદવામાં આવેલા નિયંત્રણો હળવા કર્યા હતા. તેનો કાર્યકાળ 11 એપ્રિલે સમાપ્ત થયો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતે તેના સૌથી જૂના અને સૌથી વિશ્વાસપાત્ર દેશ રશિયા પાસેથી ઘણું ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદ્યું હતું. હવે યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટના તાજેતરના નિર્ણયથી ભારત સહિત ઘણા એશિયાઈ દેશોની ચિંતા વધી ગઈ છે. ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસન્ટે બુધવારે જાહેરાત કરી હતી કે યુ.એસ. રશિયન અને ઈરાની તેલની ખરીદી માટે મંજૂર કરાયેલ પ્રતિબંધ માફીની સમયમર્યાદા લંબાવશે નહીં.
અમેરિકાનો આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે વિશ્વ તેલ બજારમાં ભારે અસ્થિરતા છે. ભારત જેવા દેશોએ તેમનો પુરવઠો સુરક્ષિત કરવા માટે આ છૂટનો સંપૂર્ણ લાભ લીધો હતો.
શું છે સમગ્ર મામલો?
ફેબ્રુઆરીના અંતમાં યુએસ-ઈરાન યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા બાદ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ બેરલ દીઠ $100ને પાર કરી ગયા હતા. વિશ્વ તેલ બજારને સ્થિર કરવા ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે કામચલાઉ નીતિ અપનાવી હતી. આ અંતર્ગત 12 માર્ચે ભારતને રશિયન તેલ ખરીદવા માટે 30 દિવસની વિશેષ છૂટ આપવામાં આવી હતી. આ માત્ર તેલ માટે હતું જે 11 માર્ચ પહેલા જહાજો પર લોડ કરવામાં આવ્યું હતું. એ જ રીતે, ઈરાન માટે 30 દિવસનું લાઇસન્સ પણ આપવામાં આવ્યું હતું. રશિયા માટે આપવામાં આવેલ માફી 11 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ સમાપ્ત થઈ રહી છે, જ્યારે ઈરાન માટે માફી 19 એપ્રિલના રોજ સમાપ્ત થઈ રહી છે.
ભારત માટે મોટો આંચકો
આ છૂટછાટનો સૌથી વધુ ફાયદો ભારતને થયો છે. રિલાયન્સ જેવી ભારતીય રિફાઈનરીઓ અગાઉ યુએસ પ્રતિબંધોને કારણે રોઝનેફ્ટ અને લ્યુકોઈલ જેવા રશિયન સપ્લાયર્સથી દૂર થઈ ગઈ હતી. અહેવાલો અનુસાર, છૂટ મળ્યા બાદ, ભારતે રશિયા પાસેથી લગભગ 30 મિલિયન બેરલ તેલનો ઓર્ડર આપ્યો હતો. ભારત સહિત ઘણા એશિયાઈ દેશોએ અમેરિકાને આ છૂટ લંબાવવાની અપીલ કરી હતી, જેને હવે યુએસ ટ્રેઝરીએ ફગાવી દીધી છે.
ટ્રમ્પના નિર્ણયની વ્યાપક ટીકા થઈ હતી
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના આ વલણની અમેરિકામાં ખાસ કરીને વિપક્ષી ડેમોક્રેટિક પાર્ટી દ્વારા આકરી ટીકા કરવામાં આવી રહી હતી. સેનેટર રિચાર્ડ બ્લુમેન્થલ અને લઘુમતી નેતા ચક શૂમર જેવા નેતાઓએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે આ મુક્તિ રશિયાને યુક્રેન સામે તેની યુદ્ધ મશીનરીને ભંડોળ પૂરું પાડવાની મંજૂરી આપી રહી છે.
