અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાન સરકારને ઔપચારિક રીતે માન્યતા આપ્યાના એક વર્ષની અંદર હવે રશિયાએ તેની સાથે લશ્કરી સહયોગ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. દક્ષિણ એશિયાની બદલાતી જિયોપોલિટિક્સને ધ્યાનમાં રાખીને આ પગલું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે રશિયા અને તાલિબાન વચ્ચે વધતી જતી નિકટતા ભારત માટે કેટલીક વ્યૂહાત્મક તકો ઊભી કરી શકે છે, જ્યારે આ સ્થિતિ પાકિસ્તાન માટે અસ્વસ્થતાભરી બની શકે છે.
મોસ્કોમાં કરાર સીલ કરવામાં આવ્યો
અહેવાલ મુજબ, બુધવારે મોસ્કોમાં આયોજિત ‘આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મંચ’ની બેઠક દરમિયાન અફઘાનિસ્તાનના સંરક્ષણ પ્રધાન મોહમ્મદ યાકોબ અને રશિયન સુરક્ષા પરિષદના સચિવ સર્ગેઈ શોઇગુ વચ્ચે આ કરાર પર મહોર લગાવવામાં આવી હતી. જો કે, કરારની સંપૂર્ણ શરતો જાહેર કરવામાં આવી નથી. અફઘાન પક્ષે તેને બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને વિસ્તૃત કરવાની દિશામાં એક મોટું પગલું ગણાવ્યું છે. બેઠક બાદ યાકોબે કહ્યું, “રશિયા સાથે વાતચીત અમારા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. અફઘાનિસ્તાન અને રશિયા વચ્ચે લાંબા સમયથી ઐતિહાસિક સંબંધો છે અને અમે આ દિશામાં આગળ વધવા માંગીએ છીએ.”
આ વિકાસને રશિયા અને કાબુલ વચ્ચેના સંબંધોમાં મોટો ફેરફાર માનવામાં આવે છે. નોંધનીય છે કે 1979 માં, સોવિયેત સંઘે અફઘાનિસ્તાન પર આક્રમણ કર્યું હતું અને લગભગ એક દાયકા સુધી મુજાહિદ્દીન (જેમાંથી ઘણાએ પછી તાલિબાનની રચના કરી હતી) સાથે યુદ્ધ લડ્યું હતું. આ દરમિયાન રશિયન અધિકારી શોઇગુએ પશ્ચિમી દેશોને તાલિબાન પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોને હટાવવા (અનફ્રીઝ) કરવાની અપીલ પણ કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે પશ્ચિમી દેશોએ અફઘાનિસ્તાનમાં તેમની 20 વર્ષની હાજરીની સંપૂર્ણ જવાબદારી લેવી જોઈએ.
ભારત માટે આ પગલું કેમ મહત્વનું માનવામાં આવે છે?
રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રશિયા અને તાલિબાન વચ્ચે વધતો સહયોગ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. અફઘાનિસ્તાનમાં લાંબા સમયથી પાકિસ્તાનનો પ્રભાવ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં જો રશિયા ત્યાં પોતાની ભૂમિકા મજબૂત કરે તો ક્ષેત્રીય સમીકરણો બદલાઈ શકે છે અને પાકિસ્તાનના પ્રભાવને પડકારી શકે છે. ભારત અને રશિયા વચ્ચે પહેલેથી જ ગાઢ વ્યૂહાત્મક અને સંરક્ષણ સંબંધો છે. આવી સ્થિતિમાં નવી દિલ્હી અફઘાનિસ્તાનને લઈને બદલાતી સ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે.
