બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ: આજે ઈરાન યુદ્ધનો 27મો દિવસ છે. હાલમાં આ યુદ્ધ અટકવાના કોઈ સંકેત દેખાતા નથી. આવી સ્થિતિમાં હોર્મુઝની સ્ટ્રેટને પોતાનું હથિયાર બનાવી ચૂકેલું ઈરાન હવે અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગને અવરોધવાની વ્યૂહરચના પર જોરશોરથી કામ કરી રહ્યું છે. ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ તેના ટાપુઓ, ખાસ કરીને ખર્ગ દ્વીપ પર હુમલો કરશે તો તે બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટને બંધ કરી શકે છે. તસ્નીમ ન્યૂઝ એજન્સીના અહેવાલ મુજબ, ઈરાનના એક સૈન્ય સૂત્રએ ચેતવણી આપી છે કે જો ઈરાની પ્રદેશ અથવા તેના ટાપુઓ પર હુમલો થશે તો તે બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટમાં નવો મોરચો ખોલી શકે છે. આ નિવેદનથી વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા વધી છે.
બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ શું છે?
બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ એ લાલ સમુદ્ર અને એડનના અખાતને જોડતો મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે, જે આગળ સુએઝ નહેર તરફ દોરી જાય છે. સમુદ્ર દ્વારા મોકલવામાં આવતા વિશ્વના લગભગ 12 ટકા તેલ લાલ સમુદ્ર અને એડનના અખાતને જોડતા આ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે, જે તેને વિશ્વનો ચોથો સૌથી મોટો શિપિંગ માર્ગ બનાવે છે. આ જળમાર્ગમાં આ સ્ટ્રેટ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. તે યમનના દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં સ્થિત છે, જ્યાં ઈરાન સમર્થિત હુથી જૂથ સ્થિત છે.
તેને આંસુનો દરવાજો કેમ કહેવામાં આવે છે?
તે ઉત્તર-પૂર્વમાં અરબી દ્વીપકલ્પ પર સ્થિત યમન અને દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં જીબુટી અને એરિટ્રિયાના આફ્રિકન દેશોને અલગ કરે છે. આ સાથે, તે એશિયા અને આફ્રિકા ખંડો વચ્ચે સ્થિત એક સાંકડી અને વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સ્ટ્રેટ છે. તેને અરબીમાં “દુ:ખનો દરવાજો” અથવા “આંસુનો દરવાજો” પણ કહેવામાં આવે છે. આ સામુદ્રધુની માત્ર 26-29 કિલોમીટર પહોળી છે, જે તેના અદલાબદલી દરિયાઈ પ્રવાહો, છીછરા ખડકો અને તીવ્ર પવન માટે જાણીતી છે, જેના કારણે પ્રાચીન સમયમાં અહીં ઘણા જહાજો ડૂબી ગયા હતા. એટલા માટે તેને ‘ગેટ ઓફ ટીયર્સ’ કહેવામાં આવે છે. અરબીમાં ‘બાબ’નો અર્થ ‘દરવાજો’ અને ‘મંડેબ’નો અર્થ ‘વિલાપ’ અથવા ‘દુઃખ’ થાય છે.
જોખમી માર્ગ
પૌરાણિક માન્યતાઓ અને અરબી દંતકથા અનુસાર, આ નામ એ સમયની યાદ અપાવે છે જ્યારે એક તીવ્ર ભૂકંપ એશિયા અને આફ્રિકાના ખંડોને અલગ કરી દીધું હતું અને મોટી સંખ્યામાં લોકો ડૂબી ગયા હતા. હાલમાં, યમન સાથે તેની નિકટતા, હુથી બળવાખોરો દ્વારા શિપિંગ પરના હુમલાઓ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવે તેને ફરીથી જોખમી માર્ગ બનાવ્યો છે. લગભગ 10 ટકા તેલ અને એલએનજી આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ખરાબ અસર
જો ઈરાન સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝની જેમ બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટને બંધ કરે છે અથવા તેનું રક્ષણ કરે છે, તો તેની સમગ્ર વિશ્વ પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે કારણ કે આવી સ્થિતિમાં, જહાજોને આફ્રિકાના ‘કેપ ઓફ ગુડ હોપ’ દ્વારા લાંબો ચકરાવો લેવો પડશે, જેના કારણે માલની ડિલિવરીમાં 15-20 દિવસનો વિલંબ થશે અને ખર્ચમાં મોટો વધારો થશે. નિષ્ણાતોના મતે, જો અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ બંધ થાય છે, તો વિશ્વના 30 ટકાથી વધુ તેલ અને ગેસ સપ્લાયને અસર થઈ શકે છે. તેનો અર્થ એ કે આખું વિશ્વ તેલના દરેક ટીપા માટે ઝંખશે. તેનાથી વૈશ્વિક બજારોમાં અસ્થિરતા અને તેલના ભાવમાં ભારે વધારો થઈ શકે છે. મોટી વાત એ છે કે ઈરાન સમર્થિત હુથી બળવાખોરો બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટની નજીક ઘણી વખત વેપારી જહાજોને નિશાન બનાવી ચૂક્યા છે.
