બિહાર બિહારદિલ્હીની અનધિકૃત કોલોનીઓમાં 45 લાખથી વધુ લોકો રહે છે સ્થળાંતરીત રહેવાસીઓને મોટી રાહતમાં, કેન્દ્રીય આવાસ અને શહેરી બાબતોના પ્રધાન મનોહર લાલે મંગળવારે 1,511 ‘અનધિકૃત વસાહતો’ને ‘જેમ છે, જ્યાં છે’ ધોરણે નિયમિત કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ સાથે આ વસાહતો માટે મંજૂર લેઆઉટ પ્લાનની શરત પણ દૂર કરવામાં આવી છે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ સૈનિક ફાર્મ્સ અને અનંત રામ ડેરી જેવી 60 થી વધુ પોશ, સમૃદ્ધ અનધિકૃત કોલોનીઓના રહેવાસીઓને પણ આશાનું કિરણ આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે અહીંના રહેવાસીઓએ નિયમિત કરવા માટે વધુ ફી ચૂકવવી પડશે. આ ફીનું શેડ્યૂલ અથવા ફોર્મ હજુ સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ તેણે કહ્યું, “અમે તે ચોક્કસપણે કરીશું.
1,511 ‘ગેરકાયદેસર વસાહતો’ને ‘જેમ છે, જ્યાં છે’ ધોરણે નિયમિત કરવાના નિર્ણયની જાહેરાત કરતાં મનોહર લાલે કહ્યું કે આ દિવસ દિલ્હીના રહેવાસીઓના જીવનમાં એક ઐતિહાસિક ક્ષણ છે. આ જાહેરાતથી આ બિનઆયોજિત વસાહતોમાં રહેતા 45 લાખ સ્થળાંતરિત રહેવાસીઓને રાહત મળવાની અપેક્ષા છે. આ વસાહતો છેલ્લા ત્રણ-ચાર દાયકામાં શહેરની વધતી જતી વસ્તી માટે પોષણક્ષમ મકાનોના અભાવે, ખેતીની જમીન પર અને મકાન ધારાધોરણોના ઉલ્લંઘનને કારણે બની હતી.
મનોહર લાલે કહ્યું કે 2019માં કેન્દ્ર સરકારે ‘વડાપ્રધાન – દિલ્હીના અનધિકૃત વસાહતો ‘આવાસ અધિકાર યોજના’ (PM-UDAY) 2007 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેથી આ વસાહતોના રહેવાસીઓને માલિકીના અધિકારો આપી શકાય. પરંતુ, મંજૂર લે-આઉટ પ્લાનના અભાવે આ કામની ગતિ ધીમી હતી. તેમણે કહ્યું કે ‘જેમ છે, જ્યાં છે’ ધોરણે કોલોનીઓને નિયમિત કરવાનો વર્તમાન નિર્ણય રહેવાસીઓને તેમની મિલકતોની નોંધણી કરાવવા માટે આગળ આવવા પ્રોત્સાહિત કરશે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ઝડપી કરવામાં આવશે, કારણ કે હવે મંજૂર લેઆઉટ પ્લાનની જૂની શરત દૂર કરવામાં આવી છે.
તેમણે કહ્યું કે આ તાજેતરના નિર્ણયથી માત્ર કાનૂની માલિકી જ નહીં મળે, પરંતુ નાગરિકો શહેરી મકાનના નિયમો અનુસાર તેમના મકાનો બાંધવા કે રિડેવલપ પણ કરી શકશે. મનોહર લાલે એમ પણ કહ્યું હતું કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના માર્ગદર્શન અને પ્રેરણાથી આ ક્રાંતિકારી પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. તેમણે કહ્યું હતું કે વડા પ્રધાનના નેતૃત્વ હેઠળ, દિલ્હી આયોજિત અને સર્વસમાવેશક શહેરી વિકાસના નવા યુગનું સાક્ષી બની રહ્યું છે જેનો ઉદ્દેશ વર્ષો જૂની સમસ્યાઓના ઉકેલની સાથે સાથે ભવિષ્ય માટે તૈયાર શહેર બનાવવાનો છે.
રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં 1,731 બિનઆયોજિત વસાહતો છે. તેમાંથી 1,511 વસાહતોને મંગળવારે ‘જેમ છે, જ્યાં છે’ ધોરણે નિયમિત કરવા માટે પાત્ર જાહેર કરવામાં આવી હતી. બાકીની વસાહતોને આવરી લેવામાં આવી ન હતી કારણ કે તે કાં તો બિન-અનુરૂપ વિસ્તારોમાં, અથવા દિલ્હી રિજ જેવા ગ્રીન ઝોનમાં, અથવા નદીના કાંઠે અથવા ઐતિહાસિક સ્મારકોની નજીક પુરાતત્વીય ધોરણોનું ઉલ્લંઘન કરીને બનાવવામાં આવી હતી.
‘અનધિકૃત વસાહતો’નું નિયમિતકરણ એ ભારતીય જનતા પાર્ટી દ્વારા દિલ્હી માટે તેની ચૂંટણી ‘સંકલ્પ પત્ર’માં આપેલા મુખ્ય ચૂંટણી વચનની પરિપૂર્ણતા પણ દર્શાવે છે. આ વસાહતોમાં 10 લાખથી વધુ સ્થળાંતરિત પરિવારો રહે છે, જેમાંથી મોટાભાગના પૂર્વાંચલ, ઉત્તરાખંડ અને અન્ય ઉત્તરીય રાજ્યોમાંથી આવ્યા છે. મનોહર લાલે જણાવ્યું હતું કે 1,511 અનધિકૃત વસાહતો (કુલ 1,731માંથી), જે નિયમિતકરણમાંથી બાકાત રાખવાના માપદંડ હેઠળ આવતી નથી, તેમને કોઈપણ મંજૂર લેઆઉટ પ્લાન વિના ‘જેમ છે, જ્યાં છે’ ધોરણે નિયમિત કરવામાં આવશે.
આ વસાહતોમાં સ્થિત તમામ પ્લોટ અને ઈમારતોનો જમીનનો ઉપયોગ રહેણાંક ગણવામાં આવશે અને 20 ચોરસ મીટર સુધીની સગવડતાની દુકાનોને પણ નિયમિત કરવામાં આવશે જો કે તેમની પાસે 6 મીટર પહોળો રોડ ઉપલબ્ધ હોય. તેમણે કહ્યું કે 10 ચોરસ મીટર સુધીની દુકાનો માટે જરૂરી વોકવેની પહોળાઈ 6 મીટરથી ઓછી હોઈ શકે છે.
તેમણે કહ્યું કે નિયમિતીકરણની પ્રક્રિયા હાલના બાંધવામાં આવેલા માળખા પર ‘જેમ છે, જ્યાં છે’ ધોરણે લાગુ થશે; આ હેઠળ, MCDs અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ નિયમિતકરણ પ્રમાણપત્રો જારી કરશે, ખાલી પ્લોટનો સર્વે કરશે અને નાગરિક માળખાના વિકાસમાં સહાય પૂરી પાડશે.
તેમણે કહ્યું કે દિલ્હી સરકારનો મહેસૂલ વિભાગ લાયક રહેવાસીઓને ‘કોન્વેયન્સ ડીડ’ (માલિકી ખત) અથવા ‘ઓથોરાઇઝેશન સ્લિપ’ જારી કરશે.
તેમણે એ પણ માહિતી આપી હતી કે સેટેલાઇટ ઇમેજનો ઉપયોગ કરીને આંતર-એજન્સી સેલ (ડીડીએ, એમસીડી અને જીએનસીટીડી સમાવિષ્ટ) દ્વારા લેઆઉટ પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવશે. જો કે, લેઆઉટ પ્લાન ઉપલબ્ધ ન હોય તેવા કિસ્સામાં પણ નિયમિતીકરણની પ્રક્રિયામાં કોઈ અવરોધ નહીં આવે.
તેમણે કહ્યું કે આ સુધારો માત્ર માલિકીના માળખાથી દૂર એક વ્યાપક માળખામાં ફેરફાર છે જે એમસીડી, ડીડીએ અને દિલ્હી સરકાર બંનેને સરળ અને સંકલિત રીતે અનધિકૃત કોલોનીઓની માલિકી લેવા અને નિયમિત કરવા સક્ષમ બનાવે છે.
દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાએ આ 1,511 કોલોનીના રહેવાસીઓને આપવામાં આવેલી આ મોટી રાહત માટે વડાપ્રધાન મોદીનો આભાર માન્યો હતો.
મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, “અરજી પ્રક્રિયા 24 એપ્રિલથી શરૂ થશે. GIS સર્વેક્ષણ માટે સાત દિવસ, અરજીઓમાં રહેલી ખામીઓ દૂર કરવા માટે 15 દિવસ અને કન્વેયન્સ ડીડ જારી કરવા માટે 45 દિવસની સમય મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે.”
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, “કેન્દ્ર સરકાર અને દિલ્હી સરકારે મળીને આ પ્રક્રિયામાં 22 મોટી અડચણો દૂર કરી છે, જેથી લાખો પરિવારો કોઈપણ વિલંબ, પેન્ડન્સી અથવા મુશ્કેલી વિના તેમના હક મેળવી શકે. તેમજ 20 ચોરસ મીટર સુધીની નાની દુકાનોને પણ અમુક શરતો સાથે નિયમિત કરવામાં આવશે, જેનાથી નાના વેપારીઓને પણ રાહત મળશે.”
