ફેન્યા શું છે: લગભગ 100 વર્ષ પહેલાં, જ્યારે વ્લાદિમીર લેનિનના મૃત્યુ પછી સ્ટાલિને રશિયા (તત્કાલીન સોવિયત યુનિયન) માં સત્તા પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મેળવ્યું અને સોવિયત સંઘના સર્વોચ્ચ નેતા બન્યા, ત્યારે કરોડો લોકોને ‘લોકોના દુશ્મન’ જાહેર કરવામાં આવ્યા અને મોટા પાયે જેલો અને મજૂર શિબિરોમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ સ્ટાલિને સમગ્ર સોવિયેત યુનિયનમાં ‘ગુલાગ્સ’ (જેલ) તરીકે ઓળખાતા બળજબરીથી મજૂર શિબિરોનું વિશાળ નેટવર્ક સ્થાપ્યું. કેદીઓને ત્યાં રાખવામાં આવ્યા હતા. ઈતિહાસકારોનો અંદાજ છે કે 1929 અને 1953 ની વચ્ચે, આશરે 15 મિલિયનથી 25 મિલિયન લોકો આ ગુલાગ શિબિરોમાં કેદ હતા.
તે દિવસોમાં, કેદીઓ અથવા ગુનેગારો ગુલાગ જેલમાં રક્ષકોને છેતરવા માટે ‘ફેન્યા’ નામની ગુપ્ત ભાષા અથવા કોડ લેંગ્વેજનો ઉપયોગ કરતા હતા. આજે એ જ ફેન્યા ઈન્ટરનેટના સૌથી અંધારા ખૂણામાં એટલે કે ડાર્ક વેબમાં રશિયન સાયબર ગુનેગારોનું સૌથી મોટું હથિયાર બની ગયું છે. આ ભાષા એટલી જટિલ છે કે આધુનિક આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) અને મશીન અનુવાદ પણ તેનો અર્થ સમજવા માટે સંઘર્ષ કરે છે.
‘ફેન્યા’ શું છે અને તેનું મૂળ શું છે?
‘ફેન્યા’ એ ‘ક્રિપ્ટોલેકટ’નો એક પ્રકાર છે, જેનો અર્થ અન્યને મૂંઝવવા માટે વપરાતી છુપી ભાષા છે. તેની ઉત્પત્તિ રહસ્યમય છે, પરંતુ તે 17મી સદીમાં ‘ઓફેની’ નામના વિચરતી વેપારીઓ સાથે ઉદ્ભવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેમણે તેમના વેપારના રહસ્યોને છુપાવવા માટે એક ખાસ બોલી વિકસાવી હતી. બીબીસીના અહેવાલ મુજબ, 19મી સદી સુધીમાં, આ ભાષાને શેરીઓમાં ખિસ્સાકાતરુઓ અને ગુંડાઓએ અપનાવી લીધી હતી. તે જર્મન, ગ્રીક અને યિદ્દિશ જેવી ભાષાઓના શબ્દોનું મિશ્રણ છે, જ્યાં એક સાદા શબ્દની પાછળ ઊંડો અને ગુપ્ત અર્થ છુપાયેલો છે.
સોવિયત જેલોમાં ‘વિસ્ફોટ’
ફેન્યાનું વ્યાપક વિસ્તરણ સોવિયેત ન્યાય પ્રણાલી દરમિયાન થયું હતું. 1920 અને 30 ના દાયકામાં, જ્યારે લાખો લોકોને સ્ટાલિનના ગુલાગમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા, ત્યારે બૌદ્ધિકો અને સામાન્ય ખેડૂતો વ્યાવસાયિક ગુનેગારો સાથે ભળી ગયા હતા. અહીં ભાષા અસ્તિત્વ માટે એક મહત્વપૂર્ણ સાધન બની ગઈ અને ફેન્યાને ‘વોરોવસ્કી ઝાકોન’ (ચોરોનો કોડ) અથવા ચોરોના કાયદા તરીકે ઔપચારિક કરવામાં આવ્યો. આ ભાષામાં પ્રાણીઓ, પત્તાં રમતા અને રોજિંદા વસ્તુઓ દ્વારા ગુપ્ત પ્રતીકો બનાવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, “વાનર” વ્યક્તિના બદલે અરીસાનો ઉલ્લેખ કરી શકે છે, જ્યારે “શિયાળ” ફોલ્ડિંગ છરીનો સંદર્ભ આપી શકે છે.
