ઈરાન ઓમાન વિવાદ: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરની શાંતિ વાટાઘાટો બાદ, વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને જહાજો માટે ફરીથી ખોલવામાં આવ્યો છે. જો કે હજુ પણ સ્થિતિ સંપૂર્ણ સામાન્ય નથી. યુદ્ધ પહેલા આ માર્ગ પરથી તેલના ટેન્કરો અને માલવાહક જહાજો જે રીતે પસાર થતા હતા, તેવી જ અવરજવર હવે જોવા મળતી નથી. ઈરાને પહેલાથી જ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ક્યારેય તેની પાછલી સ્થિતિમાં પરત નહીં આવે.
આ દરમિયાન ઈરાને ઓમાન દ્વારા બનાવવામાં આવેલા નવા દરિયાઈ માર્ગ સામે સખત વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે. તેહરાનનું કહેવું છે કે તેની પરવાનગી વિના આવા નવા રૂટનો ઉપયોગ કરવાથી ક્ષેત્રની સુરક્ષા માટે ખતરો ઉભો થઈ શકે છે. ઈરાનની આ ચેતવણી બાદ ફરી એકવાર સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને લઈને તણાવ વધવાની સંભાવના છે.
નવા દરિયાઈ માર્ગને લઈને ઈરાન નારાજ
યુદ્ધ દરમિયાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની સલામતી સૌથી મોટી ચિંતા બની હતી. આને ધ્યાનમાં રાખીને ઓમાને અમેરિકાના સહયોગથી તેના તટીય વિસ્તારની નજીક નવો દરિયાઈ માર્ગ તૈયાર કર્યો છે. આ રૂટનો હેતુ ઓઈલ ટેન્કરો અને અન્ય કોમર્શિયલ જહાજોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવાનો છે જેથી તેમને કોઈપણ પ્રકારના જોખમનો સામનો ન કરવો પડે.
પરંતુ ઈરાન આ પગલાથી ખુશ નથી. ગુરુવારે (25 જૂન) ઈરાને આકરી પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે ઓમાનથી હોર્મુઝ આવી રહેલું જહાજ તેની મિસાઈલની રેન્જમાં છે. ઈરાને આ વાતને ચેતવણી તરીકે રજૂ કરી હતી. આ પછી માનવામાં આવી રહ્યું છે કે જો સ્થિતિ કાબૂમાં નહીં આવે તો આ વિસ્તારમાં ફરી તણાવ વધી શકે છે.
જહાજોની અવરજવર પહેલા જેવી નહીં રહે
શાંતિ વાટાઘાટો બાદ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ફરી ખોલવામાં આવી હોવા છતાં, ઘણી શિપિંગ કંપનીઓ હજુ પણ સાવચેતી રાખી રહી છે. પહેલા કરતાં મોટી સંખ્યામાં જહાજો સુરક્ષિત રૂટનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં છે. ઘણી કંપનીઓ વધારાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા સાથે આ માર્ગ પરથી તેમના જહાજો મોકલી રહી છે.
ઈરાન અને ઓમાને જોઈન્ટ એક્શન પ્લાન બનાવ્યો
તણાવની વચ્ચે ઈરાન અને ઓમાને પણ મંગળવારે સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું. બંને દેશોએ કહ્યું કે ભવિષ્યમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવરને વધુ સારી રીતે સંચાલિત કરવા માટે સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથની રચના કરવામાં આવશે.
આ જૂથનું કામ દરિયાઈ સુરક્ષા, જહાજોની અવરજવર અને બંને દેશો વચ્ચે બહેતર સંકલન સુનિશ્ચિત કરવાનું રહેશે. બંને દેશોએ એ પણ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અનુસાર આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ પરથી પસાર થતા જહાજોની સલામત અવરજવર સુનિશ્ચિત કરવા સાથે મળીને કામ કરશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વ માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની ગણતરી વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાં થાય છે. ખાડીના ઘણા મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસ આ માર્ગ દ્વારા વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં પહોંચે છે. તેથી, આ ક્ષેત્રમાં ઉદ્ભવતા કોઈપણ તણાવ વૈશ્વિક તેલ બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને સીધી અસર કરે છે.
આ કારણથી દુનિયાની મોટી શક્તિઓ આ ક્ષેત્રની દરેક ગતિવિધિઓ પર નજર રાખે છે. હાલમાં, શાંતિ મંત્રણા પછી, પરિસ્થિતિ પહેલા કરતા ચોક્કસપણે સારી છે, પરંતુ ઈરાનની નવી ચેતવણીએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયો નથી. આગામી દિવસોમાં આ દરિયાઈ માર્ગની સ્થિતિ પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
આ પણ વાંચો- રામ મંદિર દાન ચોરી કેસ પર સીએમ યોગીનું મોટું નિવેદન; કહ્યું- ‘શ્રદ્ધા સાથે રમનારાઓને માફી નહીં મળે’
