નવી દિલ્હીઃરાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા રાષ્ટ્રપતિના સંદર્ભ પર સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ જજોની બંધારણીય બેંચ આજે પોતાનો ચુકાદો આપશે. આ બેંચનું નેતૃત્વ ચીફ જસ્ટિસ બીઆર ગવઈ કરી રહ્યા છે અને તેમની સાથે જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ, જસ્ટિસ પીએસ નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ અતુલ એસ ચંદુરકર છે. સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના નિર્ણય બાદ રાષ્ટ્રપતિએ તેને લગતા 14 બંધારણીય પ્રશ્નો પર સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવાની વિનંતી કરી હતી.
આ મામલો ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ એક નિર્ણયમાં કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલે ત્રણ મહિનામાં ગૃહ દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલ પર નિર્ણય લેવાનો રહેશે. રાષ્ટ્રપતિએ આ નિર્ણયને બંધારણીય મર્યાદાની બહાર ગણાવતા ચિંતા વ્યક્ત કરી અને સુપ્રીમ કોર્ટ પાસેથી સલાહ માંગી કે શું રાજ્યપાલ અને રાષ્ટ્રપતિ તેમના વિવેકબુદ્ધિનો ઉપયોગ કરીને બિલને અનિશ્ચિત સમય માટે અટકાવી શકે છે. આ મુદ્દો માત્ર પ્રક્રિયાનો નથી પરંતુ સંઘવાદની બંધારણીય મર્યાદાઓ, સત્તાના વિભાજન અને કેન્દ્ર-રાજ્ય સંબંધોને સ્પષ્ટ કરવાનો છે. આ કારણથી તેને ઐતિહાસિક સંદર્ભ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
પાંચ જજોની બંધારણીય બેંચે આ કેસમાં દેશના અનેક વરિષ્ઠ વકીલો, એડવોકેટ જનરલ અને બંધારણીય નિષ્ણાતોની દલીલો સાંભળી. 10 દિવસની મેરેથોન સુનાવણી બાદ કોર્ટે 11 સપ્ટેમ્બરે પોતાનો નિર્ણય અનામત રાખ્યો હતો. આજે આ નિર્ણય રાષ્ટ્ર અને રાજ્યો માટે આગળની બંધારણીય દિશા નક્કી કરશે.
રાષ્ટ્રપતિએ સુપ્રીમ કોર્ટને પૂછ્યું કે શું તે રાજ્યપાલો અને રાષ્ટ્રપતિ માટે બિલ પર નિર્ણય લેવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરી શકે છે. શું રાજ્યપાલ કલમ 200 હેઠળ મંત્રી પરિષદની સલાહથી બંધાયેલા છે કે નહીં? શું તેમના નિર્ણયો ન્યાયિક સમીક્ષાના દાયરામાં આવે છે? શું કલમ 361 તેમને કોર્ટના હસ્તક્ષેપમાંથી મુક્તિ આપે છે? આ પ્રશ્નોના જવાબો મોટાભાગે દેશની સંઘીય પ્રણાલીમાં સત્તાના સંતુલન અને રાજ્ય શાસનની કામગીરીને અસર કરશે.
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કહ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટને રાષ્ટ્રપતિ કે રાજ્યપાલ માટે સમય મર્યાદા નક્કી કરવાનો બંધારણીય અધિકાર નથી. જો કે, તેમણે સ્વીકાર્યું કે રાજ્યપાલ કોઈપણ બિલને અનિશ્ચિત સમય માટે પેન્ડિંગ રાખી શકતા નથી.
