એક દાયકા કરતાં વધુ સમય પછી, ઈરાન પર કડક આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો ફરીથી લાદવામાં આવ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા આ પગલું એવા સમયે લેવામાં આવ્યું છે જ્યારે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર છેલ્લી ઘડીની વાતચીત કોઈ નક્કર પરિણામ પર પહોંચી શકી નથી. આ નિર્ણયથી માત્ર ઈરાન સરકારને જ આંચકો લાગ્યો નથી, પરંતુ પહેલાથી જ સંઘર્ષ કરી રહેલા ઈરાની અર્થતંત્ર પર પણ તેની ઊંડી અસર થવાની સંભાવના છે.
આ એ જ પ્રતિબંધો છે જે 2015 માં પરમાણુ કરાર (JCPOA) પછી હટાવવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ હવે, જે રીતે ઈરાને સમજૂતીની શરતોનું પાલન ન કર્યું તે જોઈને, સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ ‘સ્નેપબેક મિકેનિઝમ’ હેઠળ પ્રતિબંધો પુનઃસ્થાપિત કર્યા છે.
‘ઈરાન ક્યારેય પરમાણુ હથિયાર નહીં મેળવે’
અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને જર્મની જેવા મોટા દેશોએ એક અવાજે ઈરાનની નિંદા કરી અને સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈરાનને પરમાણુ હથિયારો પ્રાપ્ત કરવાથી રોકવાનો છે.
યુએસ સ્ટેટ સેક્રેટરી માર્કો રુબિયોએ કહ્યું, “હવે સમય આવી ગયો છે જ્યારે ઈરાને સીધી, પ્રામાણિક વાતચીત માટે આગળ આવવું જોઈએ.”
તેમણે યુએનના તમામ સભ્ય દેશોને આ નવા પ્રતિબંધોને તાત્કાલિક લાગુ કરવા અપીલ કરી હતી જેથી કરીને ઈરાન સરકાર પર આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ મજબૂતીથી જાળવી શકાય.
યુરોપીયન નેતાઓએ પણ એક સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડીને સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રતિબંધોનો હેતુ માત્ર શિક્ષાત્મક નથી પરંતુ નિવારણ પર કેન્દ્રિત છે. જર્મનીના વિદેશ મંત્રી જોહાન વેડેફુલે કહ્યું, “અમારી પાસે કોઈ વિકલ્પ બચ્યો ન હતો. ઈરાને પરમાણુ કરારની મૂળભૂત શરતોનું પાલન કર્યું ન હતું. તેમ છતાં, અમે હજુ પણ વાટાઘાટો માટે ખુલ્લા છીએ.”
તેહરાનનો પ્રતિભાવ: રાજદ્વારી સંબંધો કાપી રહ્યા છે
આ પ્રતિબંધો પર તીખી પ્રતિક્રિયા આપતા ઈરાને બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને જર્મનીમાંથી પોતાના રાજદૂતોને પાછા બોલાવ્યા છે. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને કહ્યું કે પ્રતિબંધો “અયોગ્ય, અસ્વીકાર્ય અને બેવડા ધોરણો પર આધારિત” છે.
તેમણે એવો પણ આક્ષેપ કર્યો હતો કે અમેરિકા એકતરફી માંગણી કરી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું, “યુએસ ઇચ્છે છે કે અમે ત્રણ મહિનાની છૂટના બદલામાં અમારો સંપૂર્ણ સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ભંડાર તેમને સોંપી દઈએ, જે ન તો વ્યવહારુ છે અને ન તો વાજબી છે.”
ઈરાન કહે છે કે તે પરમાણુ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે કરવા માંગે છે અને તેનો હેતુ પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવાનો નથી. પરંતુ પશ્ચિમી દેશો આ નિવેદનોમાં વિશ્વાસ કરતા નથી.
રશિયા અને ચીન પણ ઈરાનને બચાવી શક્યા નથી
ઈરાનની નજીક ગણાતા દેશો રશિયા અને ચીને આ પ્રતિબંધોથી બચવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમણે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં આ પ્રતિબંધોને છ મહિના માટે મુલતવી રાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પરંતુ તેમને જરૂરી સમર્થન મળી શક્યું નહીં.
રશિયાના વિદેશ મંત્રી સર્ગેઈ લવરોવે કહ્યું, “આ પ્રતિબંધો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે અને પશ્ચિમી દેશોની આ વ્યૂહરચના માત્ર ઈરાન પાસેથી એકતરફી છૂટ મેળવવાની છે.”
જો કે, રશિયાએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે તે આ પ્રતિબંધો પોતે જ લાગુ કરશે નહીં, જે દર્શાવે છે કે ઈરાનને રશિયા તરફથી અમુક અંશે સમર્થન મળતું રહેશે. પરંતુ, યુએન સ્તરે આ પ્રતિબંધો પુનઃસ્થાપિત થતાં, ઈરાનને વૈશ્વિક મંચ પર એક મોટા પડકારનો સામનો કરવો પડશે.
ઈરાની પ્રજાની મુસીબતોમાં વધુ વધારો થયો
આ સમગ્ર ઘટનાની સૌથી સીધી અસર ઈરાનના સામાન્ય લોકો પર પડી છે. “પરિસ્થિતિ પહેલાથી જ મુશ્કેલ હતી, હવે તે વધુ ખરાબ થઈ ગઈ છે. ડૉલરની કિંમત આસમાને પહોંચી રહી છે અને ફુગાવાને કારણે જીવન મુશ્કેલ બની ગયું છે,” તેહરાનમાં રહેતા 50 વર્ષીય એન્જિનિયર દારીયુશે એએફપી ન્યૂઝ એજન્સીને જણાવ્યું.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકા અને અન્ય પશ્ચિમી દેશો દ્વારા પહેલેથી જ લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા નબળી પડી છે. પરંતુ હવે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા લાદવામાં આવેલા ‘સ્નેપબેક પ્રતિબંધો’ના કારણે ઈરાનની સ્થિતિ વધુ ગંભીર બનશે.
આ ‘સ્નેપબેક પ્રતિબંધો’ શું છે?
‘સ્નેપબેક’નો અર્થ છે જૂના પ્રતિબંધો આપોઆપ પાછી ખેંચી લેવા. 2015 માં જ્યારે ઈરાન અને P5 1 દેશો (યુએસ, યુકે, ફ્રાન્સ, ચીન, રશિયા અને જર્મની) વચ્ચે પરમાણુ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, ત્યારે તે નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે જો ઈરાન આ કરારનું ઉલ્લંઘન કરે છે, તો કોઈપણ વીટો વિના અગાઉના પ્રતિબંધો ફરીથી લાદવામાં આવી શકે છે. અને હવે આ જ બન્યું છે.
આ પ્રતિબંધો હેઠળ:
આ પણ વાંચો- UNમાં ભારતે પાકિસ્તાનને હરાવ્યું, ધાર્યા કરતા વધારે અપમાન, જાણો 10 મુદ્દામાં શું કહ્યું?
