અમેરિકાથી માત્ર 90 માઈલ દૂર સ્થિત ક્યુબાની હાલત આ દિવસોમાં ખરાબ થઈ ગઈ છે. આ કેરેબિયન ટાપુ હાલમાં તેના ઈતિહાસના સૌથી મોટા સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. એક તરફ દેશમાં ઉર્જા સંકટ ચરમસીમા પર છે અને લોકો એક-એક પૈસા માટે તલપાપડ છે, તો બીજી તરફ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની સૈન્ય કાર્યવાહીની ધમકીએ ક્યુબાના અસ્તિત્વ પર સંકટ ઉભું કર્યું છે. આ પછી હવે ક્યુબાએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદને મદદ માટે અપીલ કરી છે. જો કે, ક્યુબામાં પરિસ્થિતિ હંમેશા આવી ન હતી. એક સમય હતો જ્યારે ક્યુબાના નામથી અમેરિકા પણ ધ્રૂજતું હતું અને તે આખી દુનિયામાં પ્રખ્યાત હતું. ચાલો સમજીએ કે ક્યુબા આ બદતર હાલતમાં કેવી રીતે પહોંચ્યું.
ઇતિહાસ સાક્ષી આપે છે કે ક્યુબા હંમેશા એટલું લાચાર નહોતું. ક્યુબાએ દાયકાઓ સુધી લેટિન અમેરિકા અને આફ્રિકા પર પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતું. ઈતિહાસને સમજવાની કોશિશ કરીએ તો 1959ની ક્રાંતિ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હતી. આ સમય દરમિયાન, ફિડલ કાસ્ટ્રો અને ચે ગૂવેરાએ સાથે મળીને ક્યુબામાં યુએસ સમર્થિત બેટિસ્ટા સરમુખત્યારશાહીને ઉથલાવી નાખી અને સામ્યવાદી સરકારની સ્થાપના કરી. અમેરિકાના નાક નીચે સામ્યવાદી દેશની રચના તેના માટે સૌથી મોટી વ્યૂહાત્મક આપત્તિ હતી.
જ્યારે અમેરિકા પણ ક્યુબાથી ડરતું હતું
આ પછી ‘મિસાઈલ કટોકટી’ આવી જેણે વિશ્વને પરમાણુ યુદ્ધની અણી પર લાવી દીધું. ક્યુબાના ઇતિહાસનો આ સૌથી સુવર્ણ સમયગાળો પણ હતો. 1962માં સોવિયત સંઘે અહીં ગુપ્ત રીતે પોતાની પરમાણુ મિસાઈલો તૈનાત કરી હતી, જેના કારણે સમગ્ર વિશ્વ ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધની અણી પર ઉભું હતું. તે સમયે અમેરિકા પણ ક્યુબાથી ડરતું હતું. ક્યુબાએ દાયકાઓ સુધી અમેરિકાને માત્ર પડકાર ફેંક્યો જ નહીં, પરંતુ આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકાના ઘણા દેશોની હિલચાલ પર તેની સેના મોકલીને વૈશ્વિક સ્તરે તેની ક્ષમતા સાબિત કરી.
મહાસત્તામાંથી વ્યક્તિ કેવી રીતે ગરીબ બન્યો?
ક્યુબન ક્રાંતિના પોસ્ટર બોય ચે ગૂવેરા લેટિન અમેરિકામાં ક્રાંતિ ફેલાવવા માટે બોલિવિયા પહોંચ્યા ત્યારે ઘટાડો શરૂ થયો. અહીં અમેરિકન ગુપ્તચર એજન્સી CIAની મદદથી તેને પકડીને તેની હત્યા કરવામાં આવી હતી. ક્યુબાના વૈશ્વિક પ્રભાવ માટે આ એક મોટો વૈચારિક ફટકો હતો. તે જ સમયે, ક્યુબાની સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થા અને લશ્કરી તાકાત સોવિયેત સંઘની આર્થિક મદદ અને સસ્તા તેલ પર આધારિત હતી. 1991માં સોવિયત યુનિયન તૂટતાં જ ક્યુબા અનાથ બની ગયું. ક્યુબામાં 1991 પછી જે સમયગાળો આવ્યો તેને ઈતિહાસમાં ‘સ્પેશિયલ પીરિયડ’ કહેવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન દેશમાં ઇંધણની તીવ્ર અછત હતી. સામાજિક અશાંતિ ફેલાઈ અને લાખો લોકોને દેશ છોડીને અમેરિકા ભાગી જવાની ફરજ પડી.
