જ્યારે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર (BTA) પર હસ્તાક્ષરની અપેક્ષા 99% પર પહોંચી ગઈ હતી, તે જ સમયે વોશિંગ્ટને ભારતને જોરદાર ઝટકો આપ્યો હતો. ત્યાંના એક સમાચારે વેપારી જગતમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. વાસ્તવમાં, યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (યુએસટીઆર) એ ભારત સહિત 60 દેશોની કુખ્યાત યાદી બહાર પાડી છે, જેને ‘બળજબરીથી મજૂરી’ સંબંધિત ચિંતાઓને કારણે વધારાના ટેરિફનો સામનો કરવો પડી શકે છે. USTR એ બુધવારે ભારતને એવા દેશોમાં સામેલ કર્યું કે જેઓ વિશ્વભરમાં ફરજિયાત મજૂરી સાથે સંકળાયેલા માલના પુરવઠાને રોકવાની ચિંતાઓને કારણે વધારાના ટેરિફનો સામનો કરી શકે છે. આ વ્યવસાય અને માનવ અધિકારનો મુદ્દો છે. યુએસટીઆરનો આરોપ છે કે ભારત સહિત 60 દેશોએ જબરદસ્તી મજૂરીથી બનેલા ઉત્પાદનોની આયાત રોકવા માટે હજુ સુધી કોઈ અસરકારક પગલાં લીધા નથી. આ કારણોસર, અમેરિકાએ ભારતીય માલની નિકાસ પર 12.5% વધારાની ડ્યુટી લાદવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
આ દરખાસ્ત યુએસ ટ્રેડ એક્ટ 1974ની કલમ 301 હેઠળ હાથ ધરવામાં આવેલી 60 તપાસમાંથી એક પછી આવી છે. તેની તપાસના પરિણામોના આધારે, યુએસટીઆરએ અસરગ્રસ્ત અર્થતંત્રોમાંથી આયાત પર 10% થી 12.5% વધારાના કર લાદવાની ભલામણ કરી છે. મોટી વાત એ છે કે આ પગલું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ભારત અને અમેરિકાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ નવી દિલ્હીમાં ત્રણ દિવસીય વેપાર વાટાઘાટોમાં વ્યસ્ત છે અને તેને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
ભારત શા માટે છે લક્ષ્ય?
યુએસટીઆરની તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ભારત એવી 54 અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ છે જે ફરજિયાત મજૂરી દ્વારા ઉત્પાદિત માલની આયાત પર અસરકારક નિયંત્રણો સ્થાપિત કરવામાં અને લાગુ કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે. યુએસ રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતની આ નિષ્ફળતા અમેરિકાના વેપાર પર અયોગ્ય બોજ નાખે છે. “ભારતની ક્રિયાઓ, નીતિઓ અને આયાત પરના પ્રતિબંધોને લગતી પ્રથાઓ જેમાં ફરજિયાત મજૂરી સામેલ છે અને તેને અસરકારક રીતે લાગુ કરવામાં નિષ્ફળતા છે તે અયોગ્ય છે અને યુએસ વાણિજ્ય પર બોજ અથવા પ્રતિબંધ છે,” અહેવાલમાં ઉમેર્યું હતું.
યાદીમાં કયા દેશો છે?
ભારત ઉપરાંત, USTRની આ યાદીમાં ચીન, રશિયા, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, બ્રિટન, નોર્વે, કેનેડા, મેક્સિકો, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), સાઉદી અરેબિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યુઝીલેન્ડ, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા, મલેશિયા, ફિલિપાઇન્સ, સિંગાપોર, થાઇલેન્ડ, કઝાકિસ્તાન, ઇઝરાયલ, તુર્કી, બાહરાન, જોરિન વગેરે દેશોનો સમાવેશ થાય છે. જેમાં કેનેડા, યુરોપિયન યુનિયન, મેક્સિકો, પાકિસ્તાન, બ્રિટન અને ઇન્ડોનેશિયા (કુલ છ) જેવા દેશો પર 10% વધારાની ડ્યુટી લાદવાની દરખાસ્તનો સમાવેશ થાય છે જેમણે આંશિક રીતે કાયદા ઘડ્યા છે અને ભારત, ચીન, રશિયા, જાપાન અને બ્રાઝિલ સહિત બાકીના 54 દેશો પર 12.5% વધારાની ડ્યુટી લાદવાની દરખાસ્તનો સમાવેશ થાય છે.
