નેપાળમાં બુધવારે એવી આફત આવી કે તેને ‘વિનાશકારી’ કહેવું પણ અયોગ્ય લાગે છે. નેપાળ-તિબેટ સરહદનો રાસુવા વિસ્તાર હાલમાં દુ:ખના ઊંડા સમુદ્રમાં ડૂબી ગયો છે. 26 ઓગસ્ટના રોજ રાસુવા વિસ્તારમાં ભોટેકોશી નદીમાં પૂરના કારણે ભારે તબાહી જોવા મળી હતી. નેપાળમાં આવેલા આ વિનાશક પૂરમાં લગભગ 163 લોકોના મોત થયા છે અને 1000થી વધુ લોકો લાપતા છે. આ દુર્ઘટનાને કારણે ઘણા વિસ્તારોની કનેક્ટિવિટી પણ તૂટી ગઈ હતી અને 13 હાઈડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ નાશ પામ્યા હતા. આવી સ્થિતિમાં, એક પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે નેપાળમાં અચાનક વિનાશક પૂર કેવી રીતે આવી ગયું, ચાલો આપણે તબક્કાવાર સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ?
નેપાળ-તિબેટ સરહદના રાસુવા વિસ્તાર, આ વિસ્તારમાં 26 ઓગસ્ટની સવારે ભારે વરસાદના કોઈ સમાચાર નથી. આમ છતાં સવારે 9 વાગ્યાની આસપાસ ભોતે કોશી નદીનું પાણી અચાનક ઝડપથી વધવા લાગ્યું. થોડી જ વારમાં પાણી, માટી, પથ્થરો અને બરફનો જોરદાર પ્રવાહ નીચે તરફ આવવા લાગ્યો.
1. ધરતીકંપ પ્રથમ ત્રાટકી!
બુધવારે સવારે 8:37 વાગ્યે નેપાળ-ચીન સરહદ નજીક કાઠમંડુની ઉત્તરે જોરદાર આંચકા અનુભવાયા હતા. શરૂઆતમાં, યુએસ જીઓલોજિકલ સર્વે એટલે કે યુએસજીએસએ તેને 4.4ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ ગણાવ્યો હતો. બાદમાં USGS એ સ્પષ્ટ કર્યું કે તે ભૂકંપ નહોતો. વાસ્તવમાં, પર્વત પરથી ભૂસ્ખલન એટલો શક્તિશાળી હતો કે તેણે 5.2 તીવ્રતાના ભૂકંપ સમાન આંચકો ઉત્પન્ન કર્યો. એટલે કે અગાઉ કોઈ ભૂકંપ આવ્યો ન હતો, બલ્કે ભૂસ્ખલનને કારણે ભૂકંપ જેવો આંચકો અનુભવાયો હતો. આ દરમિયાન પર્વતનો મોટો હિસ્સો બરફ અને ખડકોથી તૂટીને લહેંદે ખોલા નદીમાં પડ્યો હતો. ભોટેકોશીની ઉપનદી લહેંદે ઢોલા ચીનમાંથી નીકળે છે અને ઊંડી ખીણો મારફતે નેપાળમાં પ્રવેશે છે.
2. બરફ અને ખડકોનો મોટો ભાગ નદીમાં પડ્યો
પ્રારંભિક તપાસ અનુસાર, બરફ અને ખડકોનો મોટો હિસ્સો ઊંચાઈવાળા વિસ્તારમાંથી સરકીને લહેંદે ખોલા નદીમાં પડ્યો હતો. જેના કારણે નદીનો માર્ગ કાટમાળથી બંધ થઈ ગયો હતો.
