દરિયાકાંઠાના બાંધકામની મર્યાદા: ભારતની વિશાળ દરિયાકાંઠાની પટ્ટીને વિકાસના નવા આયામો આપવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. એક ઉચ્ચ સ્તરીય નિષ્ણાત સમિતિએ કેન્દ્ર સરકારને સૂચન કર્યું છે કે કોસ્ટલ રેગ્યુલેશન ઝોન (CRZ)માં કોમર્શિયલ અને રેસિડેન્શિયલ બાંધકામ માટે 500 મીટરની વર્તમાન મર્યાદા ઘટાડીને માત્ર 200 મીટર કરવામાં આવે. આ ફેરફાર દેશના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં લગભગ 2,790 ચોરસ કિલોમીટર જમીન પર બાંધકામને મંજૂરી આપશે, જે આર્થિક વિકાસને વેગ આપશે. પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને આર્થિક પ્રગતિ વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે આ ભલામણને હકારાત્મક પહેલ તરીકે ગણવામાં આવી રહી છે.
સમિતિના અહેવાલ મુજબ, હાલના CRZ નિયમો હાઇ ટાઇડ લાઇન (HTL) થી 500 મીટરની ત્રિજ્યામાં કડક નિયંત્રણો લાદે છે, જે વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને અવરોધે છે. ભૂતપૂર્વ મુખ્ય સચિવ અને NITI આયોગના સભ્ય રાજીવ ગૌબાની આગેવાની હેઠળની પેનલે તેના વિગતવાર અહેવાલમાં દલીલ કરી છે કે આ મર્યાદા વધુ પડતી કડક છે અને આધુનિક તકનીકી મૂલ્યાંકનના આધારે તેને સુધારવી જોઈએ. સમિતિએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે 200 મીટરની નવી મર્યાદા પર્યાવરણની સુરક્ષા જાળવી રાખીને પ્રવાસન, આવાસ અને માળખાગત વિકાસને પ્રોત્સાહન આપશે. રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે આ ફેરફાર આબોહવા પરિવર્તનની અસરોનું મૂલ્યાંકન કરીને તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં મેન્ગ્રોવ્સ, દરિયાઈ જૈવવિવિધતા અને દરિયાકાંઠાના ધોવાણ જેવા પરિબળોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
આ ભલામણ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના 15 ઓગસ્ટના રોજ લાલ કિલ્લા પરથી આપવામાં આવેલા સ્વતંત્રતા દિવસના સંબોધનથી પ્રેરિત છે, જેમાં તેમણે દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં નિયમો હળવા કરીને વિકાસને વેગ આપવાનું વચન આપ્યું હતું. પીએમ મોદીએ કહ્યું હતું કે દરિયાકાંઠાના રાજ્યોની આર્થિક ક્ષમતાને ખોલવા માટે જૂના નિયમોમાં સુધારો જરૂરી છે. નીતિ આયોગના આ સૂચનથી ખાસ કરીને ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, તમિલનાડુ, આંધ્રપ્રદેશ, ઓડિશા અને કેરળ જેવા દરિયાકાંઠાના રાજ્યોને ફાયદો થશે. નિષ્ણાતોનો અંદાજ છે કે આનાથી રિયલ એસ્ટેટ, હોટેલ ઉદ્યોગ અને પોર્ટ ડેવલપમેન્ટમાં રોકાણ વધશે, જે લાખો નોકરીઓનું સર્જન કરશે.
પર્યાવરણવાદીઓએ વ્યક્ત કરી હતી
જો કે પર્યાવરણવાદીઓએ આ પ્રસ્તાવ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેઓ કહે છે કે મર્યાદા ઘટાડવાથી દરિયાકાંઠાની ઇકોસિસ્ટમને ખતરો બની શકે છે, ખાસ કરીને ચક્રવાત અને દરિયાની સપાટીમાં વધારો થવાના સમયે. પૂર્વ પર્યાવરણ મંત્રી જયરામ રમેશે ટ્વીટ કરીને કહ્યું કે, “વિકાસ મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ દરિયાકિનારાની સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.” કમિટીએ નવા નિયમોમાં પર્યાવરણીય અસર મૂલ્યાંકન (EIA)ને વધુ કડક બનાવીને, હરિયાળા વિસ્તારોનું વિસ્તરણ કરીને અને સ્થાનિક સમુદાયોની ભાગીદારીને સુનિશ્ચિત કરીને આ ચિંતાઓનો ઉકેલ સૂચવ્યો છે. આ ઉપરાંત ડિજિટલ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ દ્વારા ગેરકાયદે બાંધકામ પર નજર રાખવામાં આવશે.
