નવી દિલ્હીઃકેન્દ્ર સરકારે 2027 માં યોજાનારી દેશની આગામી વસ્તી ગણતરી માટે તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. આ વખતે, પ્રથમ વખત, નાગરિકોને તેમની માહિતી ડિજિટલ માધ્યમ દ્વારા નોંધણી કરવાની તક મળશે.
સરકારે જાહેરાત કરી છે કે નાગરિકો 1 થી 7 નવેમ્બર 2025 ની વચ્ચે ‘સ્વ-ગણતરી વિંડો’ દ્વારા તેમના ઘર અને પરિવારની વિગતો પ્રદાન કરી શકશે. આ પછી, 10 થી 30 નવેમ્બર 2025 દરમિયાન પસંદગીના વિસ્તારોમાં પૂર્વ-પરીક્ષણ હાથ ધરવામાં આવશે જેથી સિસ્ટમની કાર્યક્ષમતા ચકાસી શકાય.
ગૃહ મંત્રાલય હેઠળના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને સેન્સસ કમિશનર મૃત્યુંજય કુમાર નારાયણે એક નોટિફિકેશન બહાર પાડીને જણાવ્યું હતું કે પ્રી-ટેસ્ટ તબક્કો 10 થી 30 નવેમ્બર 2025ની વચ્ચે ચાલશે. આ સમયગાળા દરમિયાન દેશના તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના પસંદગીના વિસ્તારોમાં ‘હાઉસ-લિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ સર્વે’ હાથ ધરવામાં આવશે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ડિજિટલ સિસ્ટમ્સ, મોબાઇલ એપ્લિકેશન્સ અને સર્વેક્ષણ પદ્ધતિઓની કાર્યક્ષમતા ચકાસવાનો છે જેથી મુખ્ય વસ્તી ગણતરી પહેલાં સંભવિત ખામીઓને દૂર કરી શકાય.
વસ્તી ગણતરી 2027 દેશની પ્રથમ ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી હશે. આમાં નાગરિકો સેલ્ફ-એન્યુમરેશન પોર્ટલ અને મોબાઈલ એપ દ્વારા ડેટા એન્ટ્રી કરી શકશે. આ બે તબક્કામાં પૂર્ણ થશે – પ્રથમ, હાઉસ-લિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ શેડ્યૂલ (HLO) અને બીજું, વસ્તી ગણતરી (PE). આ અંતર્ગત ડેટા કલેક્શન, ટ્રેનિંગ મોડ્યુલ અને સોફ્ટવેર સિસ્ટમની નવી ટેકનિકનું પરીક્ષણ કરવામાં આવશે. ઉલ્લેખનીય છે કે આ વખતે પ્રથમવાર રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ જાતિ આધારિત માહિતી એકત્ર કરવામાં આવશે.
પ્રથમ તબક્કામાં દેશભરના મકાનોની સ્થિતિ, સુવિધાઓ અને મિલકતોની માહિતી એકત્ર કરવામાં આવશે. બીજા તબક્કામાં દરેક વ્યક્તિની વસ્તી વિષયક, સામાજિક, આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક વિગતો લેવામાં આવશે. વસ્તી ગણતરીનું કાર્ય 1 ફેબ્રુઆરી 2027 થી શરૂ થશે, જ્યારે મોટાભાગના રાજ્યો માટે સંદર્ભ તારીખ 1 માર્ચ 2027 નક્કી કરવામાં આવી છે. લદ્દાખ, જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ જેવા બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારો માટે, આ તારીખ 1 ઓક્ટોબર 2026 રાખવામાં આવી છે.
આ વસ્તી ગણતરી ભારતની સૌથી વધુ તકનીકી રીતે અદ્યતન વસ્તી ગણતરી હશે, જે દેશને સચોટ સામાજિક-આર્થિક ડેટા પ્રદાન કરશે. આનાથી શિક્ષણ, આરોગ્ય, કલ્યાણ અને આર્થિક વિકાસ જેવી નીતિઓ ઘડવામાં મદદ મળશે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય આ પ્રક્રિયાને પારદર્શક, ઝડપી અને નાગરિક-મૈત્રીપૂર્ણ બનાવવાનો છે. સ્વ-ગણતરી સુવિધા, જે 1 થી 7 નવેમ્બર 2025 દરમિયાન ખુલશે, નાગરિકોને તેમની માહિતી યોગ્ય રીતે ભરવાની તક આપશે.
