ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડે સોમવારે મહત્વાકાંક્ષી મુક્ત વેપાર કરાર (FTA)ની જાહેરાત કરી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ન્યુઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન ક્રિસ્ટોફર લક્સને ફોન પર વાતચીત બાદ આ કરારને ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ ગણાવ્યો હતો. બંને નેતાઓએ આશા વ્યક્ત કરી કે આ કરાર આગામી પાંચ વર્ષમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર બમણો કરશે અને ન્યુઝીલેન્ડ આગામી 15 વર્ષમાં ભારતમાં અંદાજે $20 બિલિયનનું રોકાણ કરશે. જો કે આ કરાર થતાં જ ન્યુઝીલેન્ડમાં તેનો વિરોધ થવા લાગ્યો હતો. ન્યુઝીલેન્ડના વિદેશ મંત્રી અને શાસક ગઠબંધનના મહત્વના સાથી ન્યુઝીલેન્ડ ફર્સ્ટના નેતા વિન્સ્ટન પીટર્સે ભારત-ન્યુઝીલેન્ડ મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) સામે સખત વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે. પીટર્સે કરારને ન તો મુક્ત કે ન્યાયી ગણાવ્યો, કહ્યું કે તે ન્યુઝીલેન્ડ માટે ખરાબ સોદો હતો, જેમાં દેશે ઘણું બધું છોડી દીધું હતું પરંતુ બદલામાં પૂરતું મેળવ્યું ન હતું.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર એક વિગતવાર પોસ્ટમાં, પીટર્સે કહ્યું કે તેમની પાર્ટી ન્યૂઝીલેન્ડ ફર્સ્ટ ખેદપૂર્વક આ સોદાનો વિરોધ કરે છે. તેઓ આક્ષેપ કરે છે કે આ એફટીએ હેઠળ, ઇમિગ્રેશન અને રોકાણ સંબંધિત બાબતોમાં ગંભીર છૂટ આપવામાં આવી છે, જ્યારે તેના બદલામાં ન્યુઝીલેન્ડના મુખ્ય નિકાસ ક્ષેત્રો – ખાસ કરીને ડેરી ક્ષેત્રને – કોઈ નક્કર લાભો મળ્યા નથી. પીટર્સે લખ્યું- અમે ભારત-ન્યૂઝીલેન્ડ એફટીએને ન તો મુક્ત માનીએ છીએ અને ન તો ન્યાયી. ન્યુઝીલેન્ડ માટે આ ખરાબ ડીલ છે. તેમણે કહ્યું કે આ સોદો ગ્રામીણ સમુદાયો અને ખેડૂતો માટે અસુરક્ષિત છે.
સરકારના દાવાઃ વેપાર બમણા કરવામાં મદદરૂપ
પીટર્સની ટીકા એવા સમયે થઈ છે જ્યારે બંને દેશોની સરકારોએ જાહેરાત કરી છે કે FTA વાટાઘાટો પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. ન્યુઝીલેન્ડ સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આ કરારથી આગામી પાંચ વર્ષમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર બમણો થવાની ધારણા છે. સરકારી નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કરાર હેઠળ, ભારતને ન્યુઝીલેન્ડની 95 ટકા નિકાસ પર ડ્યૂટીમાં ઘટાડો અથવા નાબૂદી મળશે, જેમાં અડધાથી વધુ ઉત્પાદનો પહેલા દિવસથી જ ડ્યૂટી ફ્રી થઈ જશે. તેના બદલામાં, તમામ ભારતીય ઉત્પાદનોને ન્યુઝીલેન્ડના બજારમાં ડ્યુટી ફ્રી એક્સેસ મળશે. વધુમાં, ન્યુઝીલેન્ડે આગામી 15 વર્ષમાં ભારતમાં અંદાજે $20 બિલિયનનું રોકાણ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.
વડા પ્રધાન ક્રિસ્ટોફર લક્સનનો ટેકો
ન્યુઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન ક્રિસ્ટોફર લક્સને આ કરારને દેશ માટે મોટો ફાયદો ગણાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારતનું વિશાળ અને ઝડપથી વિકસતું બજાર ન્યુઝીલેન્ડ માટે નોકરીઓ, નિકાસ અને આર્થિક વૃદ્ધિ માટે નવી તકો ઊભી કરશે. આ કરાર 2022ની ચૂંટણીમાં તેમની નેશનલ પાર્ટીના વચનને પણ પરિપૂર્ણ કરે છે જે તેની પ્રથમ ટર્મમાં ભારત સાથે એફટીએને અંતિમ સ્વરૂપ આપે છે.
ભારતનો જવાબઃ ઐતિહાસિક સિદ્ધિ
ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ સમજૂતીને ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ ગણાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે માત્ર નવ મહિનામાં FTAનું નિષ્કર્ષ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોની મજબૂતાઈ દર્શાવે છે. પીએમ મોદીના જણાવ્યા અનુસાર, આ કરાર આગામી પાંચ વર્ષમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર બમણા કરવાનો પાયો નાખે છે અને ભારત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ન્યુઝીલેન્ડ તરફથી $20 બિલિયનથી વધુના રોકાણને આવકારે છે. તેમણે ખેડૂતો, MSMEs, વિદ્યાર્થીઓ, યુવાનો, ઈનોવેટર્સ અને ઉદ્યોગસાહસિકો માટે નવી તકો પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.
