સર્વોચ્ચ અદાલતે શુક્રવારે (30 જાન્યુઆરી) એક ઐતિહાસિક અને દૂરગામી ચુકાદો આપ્યો હતો જેમાં તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ખાનગી અને સરકારી શાળાઓમાં ભણતી વિદ્યાર્થીનીઓને મફત સેનેટરી પેડ આપવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ સાથે, સર્વોચ્ચ અદાલતે કહ્યું કે માસિક સ્વાસ્થ્યનો અધિકાર એ બંધારણમાં સમાવિષ્ટ જીવનના મૂળભૂત અધિકારનો એક ભાગ છે.
જસ્ટિસ જેબી પારડીવાલા અને આર મહાદેવનની બેન્ચે તમામ શાળાઓમાં છોકરીઓ અને છોકરાઓ માટે અલગ-અલગ શૌચાલય સુનિશ્ચિત કરવા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે તમામ શાળાઓ, પછી ભલે તે સરકાર સંચાલિત હોય કે સરકારના નિયંત્રણ હેઠળ, વિકલાંગ વ્યક્તિઓ માટે યોગ્ય શૌચાલય પ્રદાન કરવા જોઈએ.
કલમ 21 હેઠળ જીવનનો અધિકાર
SC એ કહ્યું, “માસિક સ્વાસ્થ્યનો અધિકાર એ બંધારણની કલમ 21 હેઠળ જીવન જીવવાના અધિકારનો એક ભાગ છે.” કોર્ટે કહ્યું કે જો કોઈ ખાનગી શાળા આ સુવિધાઓ આપવામાં નિષ્ફળ જશે તો તેની માન્યતા રદ કરવામાં આવશે. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે જો સરકાર છોકરીઓને ટોયલેટ અને ફ્રી સેનિટરી પેડ આપવામાં પણ નિષ્ફળ જશે તો તેઓને જવાબદાર ગણવામાં આવશે.
સ્વચ્છતાની સુવિધાનો અભાવ, છોકરીઓની ગરિમાનું ઉલ્લંઘન
બેન્ચે કહ્યું, “જીવનનો અધિકાર માત્ર જીવિત રહેવા પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તેમાં ગૌરવ, સ્વાસ્થ્ય, સમાનતા અને શિક્ષણનો અધિકાર પણ સામેલ છે. માસિક સ્વાસ્થ્ય આ અધિકારોનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.” કોર્ટે કહ્યું કે માસિક સ્રાવની સ્વચ્છતા સુવિધાઓનો અભાવ એ બાળકીના ગૌરવનું ઉલ્લંઘન છે, કારણ કે ગૌરવનો અર્થ છે અપમાન, ભેદભાવ અને બિનજરૂરી વેદના વિના જીવન જીવવું.
