પાકિસ્તાન અને કઝાકિસ્તાને ગયા બુધવારે સંયુક્ત ઘોષણા જારી કરી હતી. તેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે બંને દેશો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC)ના ઠરાવોના આધારે જમ્મુ અને કાશ્મીર મુદ્દાના ઉકેલને સમર્થન આપે છે. પાકિસ્તાનના દાવાથી વિપરીત, કઝાકિસ્તાનની સત્તાવાર વેબસાઇટ અને તેની સરકારી સમાચાર એજન્સીએ કાશ્મીર મુદ્દાનો કોઈ ઉલ્લેખ કર્યો નથી.
કઝાકિસ્તાન દ્વારા જારી કરાયેલા અધિકૃત દસ્તાવેજો માત્ર આર્થિક સહયોગ, જોડાણ અને વેપાર કરાર વિશે વાત કરે છે. તે જ સમયે, પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલ સંયુક્ત ઘોષણાના ફકરા 15 માં કાશ્મીરનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે.
આ મુલાકાત દરમિયાન કુલ 37 થી 60 કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. ખનિજ ઉદ્યોગ અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય વિજ્ઞાનમાં સહકાર, યુએન પીસકીપિંગ મિશનમાં એકમોની સંયુક્ત તૈનાતી પર કરાર અને કઝાકિસ્તાનની કરાચી અને ગ્વાદર બંદરો સુધી પહોંચ અને ‘ટ્રાન્સ-કેસ્પિયન’ પરિવહન કોરિડોર પર ચર્ચા. આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) અને ડિજિટલ ઈકોનોમીમાં સહકાર અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી.
ભારત-કઝાકિસ્તાન સંબંધો પર અસર
કઝાકિસ્તાને પરંપરાગત રીતે કાશ્મીર મુદ્દે તટસ્થ વલણ અપનાવ્યું છે અને ભારત સાથે ઊંડા વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક સંબંધો ધરાવે છે. ભારત હંમેશા કાશ્મીરને દ્વિપક્ષીય મુદ્દો માને છે અને કોઈપણ તૃતીય પક્ષના હસ્તક્ષેપ અથવા UNSC ઠરાવોના જૂના સંદર્ભોનો વિરોધ કરે છે.
રાજદ્વારી નિષ્ણાતો માને છે કે જો કઝાકિસ્તાને ખરેખર આ નિવેદન પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, તો તે ભારત સાથે તેના સંબંધોમાં તણાવ પેદા કરી શકે છે. જો કે, કઝાકિસ્તાન તરફથી સત્તાવાર પુષ્ટિની ગેરહાજરી સૂચવે છે કે આ પાકિસ્તાન દ્વારા ‘રાજદ્વારી દાવપેચ’ હોઈ શકે છે.
