અફઘાનિસ્તાનમાં દાયકાઓ જૂના ભૌગોલિક રાજકીય સમીકરણો ફરી બદલાતા જણાય છે. સોવિયેત યુનિયન સાથે લાંબા યુદ્ધ પછી રશિયાએ તાલિબાન શાસન સાથે હજુ સુધી તેના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ સંબંધિત સોદા પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. 27 મેના રોજ થયેલા આ કરાર સમયે અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવ ચરમસીમા પર હતો. આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં, કાબુલ, કંદહાર સહિત અનેક અફઘાન શહેરો પર પાકિસ્તાનના સૈન્ય હુમલા પછી, બંને પાડોશી દેશો વચ્ચેના સંબંધો વર્ષોના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયા હતા. અમેરિકાએ પાકિસ્તાનની આ કાર્યવાહીનું સમર્થન કર્યું અને તેને ‘સ્વરક્ષણનો અધિકાર’ ગણાવ્યો. આ પૃષ્ઠભૂમિ સામે જ તાલિબાને રશિયાને વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે જોવાનું શરૂ કર્યું છે.
તકનીકી સહકાર પર આધારિત કરાર
કરારની સંપૂર્ણ વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી, પરંતુ બંને પક્ષોએ તેને અફઘાનિસ્તાનમાં સોવિયેત અને રશિયન નિર્મિત લશ્કરી સાધનોની જાળવણી, સમારકામ અને પુનઃસ્થાપન માટે તકનીકી માળખા તરીકે વર્ણવ્યું છે. આમાં Mi-17 હેલિકોપ્ટરનો કાફલો પણ સામેલ છે, જે અગાઉ યુએસ અને નાટો દ્વારા અફઘાન એરફોર્સને પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા.
અફઘાનિસ્તાનના સંરક્ષણ પ્રધાન મૌલવી મોહમ્મદ યાકુબ મુજાહિદ અને રશિયાના સુરક્ષા પરિષદના સચિવ સર્ગેઈ શોઇગુએ 27 મેના રોજ આ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.મુજાહિદે કહ્યું હતું કે અમને આશા છે કે બંને દેશો વચ્ચેના આ સંબંધો વધુ મજબૂત બનશે. આ દરમિયાન તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ કોઈ સુરક્ષા અથવા સંરક્ષણ સંધિ નથી, પરંતુ તકનીકી-લશ્કરી સહયોગ માટેનો કરાર છે.
તે જ સમયે, શોઇગુએ કહ્યું કે રશિયા અફઘાનિસ્તાનને એક સ્થિર, સ્વતંત્ર અને શાંતિપૂર્ણ દેશ તરીકે જોવા માંગે છે અને આતંકવાદ અને ડ્રગની હેરફેર વિરુદ્ધ તાલિબાનના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરે છે.
તાલિબાન પાસે રશિયન સાધનોનો મોટો ભંડાર છે
તાલિબાનના શસ્ત્રાગારની મુખ્ય કરોડરજ્જુ સોવિયેત અને રશિયન મૂળના સાધનો છે, જેમાં Mi-17 હેલિકોપ્ટર, કામાઝ ટ્રક, સશસ્ત્ર વાહનો અને નાના હથિયારોનો સમાવેશ થાય છે. 2021 માં અફઘાન પ્રજાસત્તાકના પતન સમયે આમાંના મોટાભાગના તાલિબાનના નિયંત્રણ હેઠળ આવ્યા હતા. રશિયાના વિશેષ દૂત ઝમીર કાબુલોવના જણાવ્યા અનુસાર, અફઘાનિસ્તાન પાસે હજુ પણ 100 થી વધુ Mi-17 હેલિકોપ્ટર અને હજારો રશિયન ભારે વાહનો છે.
