ભારત–યુરોપિયન યુનિયન એફટીએ: વૈશ્વિક વેપારમાં નવા યુગની શરૂઆત
ઉચ્ચ-વૃદ્ધિ નિકાસ ક્ષેત્રોને નવી ગતિ આપતો ઐતિહાસિક કરાર
VGRCદક્ષિણ ગુજરાત: ભારત–EUએફટીએ દ્વારા સર્જાતી તકો પર ચર્ચા માટે વ્યૂહાત્મક મંચ
ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચે થયેલો મુક્ત વેપાર કરાર (FTA)ભારતની વૈશ્વિક આર્થિક ભાગીદારીમાં એક ઐતિહાસિક માઈલસ્ટોન સાબિત થવાનો છે. આ કરાર ભારતના વિશ્વસનીય,પારદર્શક અને બહુપક્ષીય વેપાર અભિગમને મજબૂત બનાવે છે તથા નિકાસ,રોકાણ અને ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ માટે નવા અવસરો ઊભા કરે છે. આ એફટીએ માનનીય વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના ‘વિકસિત ભારત’ના વિઝનને સાકાર કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
હાલમાં યુરોપિયન યુનિયન તરફ ભારતની નિકાસ આશરે રૂ.1.44લાખ કરોડ (USD 16.6બિલિયન) છે. એક વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે,ભારતે97%ટેરિફ લાઇન અને99.5%વેપાર મૂલ્યમાં યુરોપિયન બજારોમાં પસંદગીની ઍક્સેસ મેળવી છે.70.4%ટેરિફ લાઇન,જે ભારતની90.7%નિકાસને આવરી લે છે,
તેમાં તાત્કાલિક ડ્યુટી નાબૂદ કરવામાં આવશે. આમાં કાપડ,ચામડાં અને ફૂટવેર,ચા-કોફી,મસાલા,રમકડાં,રમતગમત સામાન,રત્નો અને ઝવેરાત,દરિયાઈ ઉત્પાદનો,પ્રોસેસ્ડ ફૂડ,બેકરી વસ્તુઓ,ઓટોમોબાઇલ્સ,સ્ટીલ,ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને રસાયણો જેવા મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે. નાણાકીય વર્ષ2024-25દરમિયાન આ ક્ષેત્રોએEUમાટે ગુજરાતની કુલ નિકાસમાં આશરે25%ફાળો આપ્યો હતો.
EUકાપડ અને વસ્ત્રો માટે ભારતનું બીજું સૌથી મોટું નિકાસ સ્થળ છે. કાપડ અને વસ્ત્રોમાં શૂન્ય-ડ્યુટી ઍક્સેસ તથા12%સુધીના ટેરિફ ઘટાડા સાથેEUનુંUSD 263.5બિલિયનનું આયાત બજાર ભારત માટે ખુલશે. હાલ ભારતની વૈશ્વિક કાપડ અને વસ્ત્રોની નિકાસUSD 36.7બિલિયન છે,જેમાંથીEUનેUSD 7.2બિલિયનની નિકાસ થાય છે.EUને ભારતની કાપડ નિકાસ રેડીમેડ ગાર્મેન્ટ્સ (RMG) (~60%),ત્યારબાદ કોટન ટેક્સટાઇલ (17%),અને મેન-મેડ ફાઇબર અનેMMFટેક્સટાઇલ (12%)દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેમાં ગુજરાતનું સુરતMMFઅને સિન્થેટિક ટેક્સટાઇલનું ઉત્પાદન કરે છે. આ કરારથી યાર્ન,કોટન યાર્ન,મેન-મેડ ફાઇબર એપેરલ,રેડીમેડ ગાર્મેન્ટ્સ,હોમ ટેક્સટાઇલ્સ તથા પુરુષો-સ્ત્રીઓના વસ્ત્રોમાં નવી તકો સર્જાશે. સુરત શહેર મેન-મેડ ફાઇબર અને સિન્થેટિક ટેક્સટાઇલ ઉત્પાદનનું મુખ્ય કેન્દ્ર હોવાથી દક્ષિણ ગુજરાતને વિશેષ લાભ મળશે.
વારસાગત કારીગરી અને મજબૂતMSMEઆધાર ધરાવતું રત્ન અને ઝવેરાત ક્ષેત્રEUબજારમાં નોંધપાત્ર સ્પર્ધાત્મક લાભ મેળવવા તૈયાર છે. વિશ્વના અગ્રણી હીરા પ્રોસેસિંગ હબ પૈકીના એક સુરતમાં5,000થી વધુ એકમો કાર્યરત છે.FTAહેઠળEUનાUSD 79.2બિલિયનના આયાત બજારમાં પ્રાધાન્યક્ષમ ઍક્સેસ સાથે ભારતનીUSD 2.7બિલિયનની ઝવેરાત નિકાસમાં ઝડપી વૃદ્ધિની અપેક્ષા છે. સુરતSEZમાં250થી વધુ જ્વેલરી,હીરા પ્રોસેસિંગ અને કાપડ એકમો આ ક્ષેત્રને ઉચ્ચ-મૂલ્ય નિકાસ માટે મજબૂત આધાર પૂરો પાડે છે.
ભારતનીEUને દરિયાઈ નિકાસ હાલUSD 1બિલિયન છે.FTAહેઠળ26%સુધીના ટેરિફ ઘટાડા સાથેEUનાUSD 53.6બિલિયનના દરિયાઈ આયાત બજારમાં ભારતને સંપૂર્ણ પ્રાધાન્યક્ષમ ઍક્સેસ મળશે. આથી ગુજરાતમાંથી મૂલ્યવર્ધિત સીફૂડ નિકાસમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.
2047સુધીમાં ભારત વૈશ્વિક રાસાયણિક બજારમાં લગભગ12%હિસ્સો ધરાવતુંUSD 1ટ્રિલિયનનું રાસાયણિક ઉત્પાદન કેન્દ્ર બનવાની અપેક્ષા છે. ભારત–EU FTAહેઠળ રાસાયણિક નિકાસના97.5%મૂલ્ય પર શૂન્ય ડ્યુટી લાગુ પડશે,જેના કારણે12.8%સુધીના ટેરિફ દૂર થશે અને અકાર્બનિક,કાર્બનિક તથા કૃષિ રસાયણ ક્ષેત્રોમાં સ્પર્ધાત્મકતા વધશે. દક્ષિણ ગુજરાત રાજ્યના અગ્રણી રાસાયણિક કેન્દ્ર તરીકે સુરત આર્થિક ક્ષેત્ર ગુજરાતના રાસાયણિકGVAમાં આશરે70%ફાળો આપે છે,જે આ વૃદ્ધિને મજબૂત આધાર પૂરો પાડે છે.
એપ્રિલ2026માં સુરતમાં યોજાનારી વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રીજનલ કોન્ફરન્સ (VGRC) –દક્ષિણ ગુજરાત,ભારત–EU FTAદ્વારા સર્જાતી તકોને કાર્યરત કરવા માટે વ્યૂહાત્મક મંચ બની રહેશે. કાપડ,રત્નો અને ઝવેરાત,રસાયણો અને પેટ્રોકેમિકલ્સ તથા દરિયાઈ ઉત્પાદનો જેવા ઉચ્ચ-વિકાસ ક્ષેત્રોને એકત્ર કરીને, VGRCદક્ષિણ ગુજરાતની ઔદ્યોગિક શક્તિઓનેEUની વધતી માંગ સાથે જોડશે. આ પ્રાદેશિક પરિષદ ઉદ્યોગોને અનુકૂળ બજાર ઍક્સેસનો લાભ લઈ ભવિષ્યમુખી,સ્થિતિસ્થાપક અને ટકાઉ નિકાસ વૃદ્ધિને વેગ આપવા સક્ષમ બનાવશે.
