આ દિવસોમાં, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર એક વાયરલ વીડિયો ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે, જેમાં કેન્દ્રીય નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ AI આધારિત ટ્રેડિંગ સોફ્ટવેરને પ્રમોટ કરતા અને સામાન્ય નાગરિકોને રોકાણ કરવાની સલાહ આપતા બતાવવામાં આવી રહ્યા છે. વીડિયોમાં મંત્રીના અવાજ અને ચહેરાનો ઉપયોગ કરીને મોટા નફાની લાલચ આપીને નકલી એપ અથવા સોફ્ટવેરનો પ્રચાર કરવામાં આવ્યો છે. લાખો યુઝર્સે તેને શેર કરી છે અને ઘણા લોકો તેના પર વિશ્વાસ કરીને લિંક પર ક્લિક કરવાનું વિચારી રહ્યા છે. વિડિયો ફેસબુક અને X પર રજૂ થયો, જ્યાં તેને વાસ્તવિક સરકારી પ્રમોશન તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યો હતો.
કેન્દ્રીય સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રાલય હેઠળ કામ કરતી PIB ફેક્ટ ચેક યુનિટે આ વીડિયોની સંપૂર્ણ તપાસ કર્યા બાદ તેને સંપૂર્ણપણે નકલી જાહેર કર્યો છે. પીઆઈબીએ કહ્યું કે આ વીડિયો ડિજીટલ રીતે બદલાયેલો એટલે કે મોર્ફ્ડ છે, જેમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ કરીને મંત્રીની તસવીર અને અવાજને મિક્સ કરવામાં આવ્યો છે. હકીકતમાં નાણામંત્રીએ ક્યારેય કોઈ AI ટ્રેડિંગ સોફ્ટવેરને સમર્થન આપ્યું નથી અને ન તો કોઈ રોકાણ સલાહ આપી છે. PIB ફેક્ટ ચેક તેના અધિકૃત ખાતામાંથી પોસ્ટ કરવામાં આવ્યો અને ચેતવણી જારી કરી કે આ એક કૌભાંડનો ભાગ છે.
તપાસમાં શું બહાર આવ્યું
ફેક્ટ ચેકમાં જાણવા મળ્યું કે વીડિયોની લંબાઈ અંદાજે 27 સેકન્ડની છે અને તેમાં વપરાયેલી ક્લિપ જૂના ઈન્ટરવ્યુ અથવા સ્પીચમાંથી લેવામાં આવી હતી, જેને AI ટૂલ્સ દ્વારા બદલવામાં આવી હતી. આ છેતરપિંડીનો હેતુ લોકોને ફિશિંગ લિંક્સ પર લઈ જવા અને તેમની બેંક વિગતોની ચોરી કરવાનો છે. પીઆઈબીએ લોકોને અપીલ કરી છે કે તેઓ આવા વીડિયો પર વિશ્વાસ ન કરે અને તાત્કાલિક તેની જાણ કરે. નાણા મંત્રાલય અને PIB બંનેએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે સરકાર કોઈપણ ખાનગી ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મને પ્રોત્સાહન આપતી નથી. જો કોઈ વિડિયો-મેસેજમાં કોઈ મંત્રી કે કોઈ સરકારી અધિકારીના નામે રોકાણની વાત આવે તો તેને તરત અવગણવી.
સામાન્ય લોકોને કરવામાં આવી અપીલ
ઉપરાંત, શંકાસ્પદ લિંક્સ પર ક્યારેય ક્લિક ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ ફિશિંગ હુમલાઓ તરફ દોરી શકે છે અને વ્યક્તિગત ડેટા ચોરાઈ જવાનું જોખમ રહેલું છે. પીઆઈબીએ યાદ અપાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં આવા ઘણા નકલી વીડિયો સામે આવ્યા છે જેમાં વડાપ્રધાન અને અન્ય મંત્રીઓને ખોટી રીતે બતાવવામાં આવ્યા છે. સરકારે સાયબર ક્રાઈમ સામે કડક કાર્યવાહી શરૂ કરી છે અને નાગરિકોને જાગૃત કરવા અભિયાન ચલાવી રહી છે. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર ડિજિટલ સુરક્ષાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ વધવાથી ડીપફેક વીડિયોનું જોખમ વધી ગયું છે. સામાન્ય નાગરિકોને માત્ર સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જ સરકારી માહિતી તપાસવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. જો કોઈ શંકા હોય તો, ફેક્ટ ચેક પોર્ટલ પર તેની જાણ કરો. નાણા મંત્રાલયે પણ દરેકને સતર્ક રહેવા અપીલ કરી છે.
