કાઠમંડુની અસ્તવ્યસ્ત શેરીઓ અને ભીડની ઉપર, બૌધનાથ સ્તૂપનો સફેદ ગુંબજ એક મૌન સેન્ટિનલની જેમ ઊભો છે. તેના શિખર પર એક સોનેરી કલશ છે અને ચારેય દિશામાં સ્થિત બુદ્ધની શાંત, જાગ્રત આંખો – જાણે નીચે થઈ રહેલી દરેક હિલચાલને જોઈ રહી છે. દાયકાઓ સુધી આ આંખો તેમના વતનમાં ચીની જુલમથી ભાગી રહેલા તિબેટીયન શરણાર્થીઓ માટે સલામતી અને આશ્રયનું પ્રતીક હતી. પરંતુ આજે, તિબેટીયન શરણાર્થીઓ પર વધુ દૂષિત આંખ નજર રાખી રહી છે: અહીં શેરીના ખૂણાઓ અને છત પર હજારો ચાઇનીઝ સીસીટીવી કેમેરા સ્થાપિત છે, જે નીચેની દરેક હિલચાલને ટ્રેક કરે છે. આ સઘન દેખરેખએ ‘ફ્રી તિબેટ’ ચળવળને દબાવી દીધી છે જેણે એક સમયે વિશ્વભરમાં પડઘો પાડ્યો હતો.
નેપાળ હવે ઓછામાં ઓછા 150 દેશોમાં સામેલ છે જ્યાં ચીની કંપનીઓ સર્વેલન્સ ટેક્નોલોજીની નિકાસ કરી રહી છે. વિયેતનામમાં કેમેરા, પાકિસ્તાનમાં સેન્સરશીપ ફાયરવોલ, કેન્યામાં શહેર-સ્તરની મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સ તમામ ચીનની છે. અલ્ગોરિધમ્સ અને ડેટાનો ઉપયોગ કરીને, આ ટેક્નોલોજી ઓછી સંસાધન ધરાવતી સરકારો માટે ‘ખર્ચ-અસરકારક પોલીસિંગ’ બની છે – પરંતુ નાગરિકોની સ્વતંત્રતાની કિંમતે.
અમેરિકન ટેકનોલોજી, ચીની દેખરેખ
આ ડિજિટલ સરમુખત્યારશાહીની સૌથી મોટી વિડંબના એ છે કે ચીન જે સર્વેલન્સ ટૂલ્સની નિકાસ કરી રહ્યું છે તેના મૂળ યુએસમાં વિકસિત ટેક્નોલોજીમાં છે. દાયકાઓ સુધી સિલિકોન વેલીની કંપનીઓ ચીનની શરતો સામે ઝૂકી રહી હતી. ચીનની શરત હતી – અમને તમારી ટેક્નોલોજી આપો અને અમે તમને અમારા માર્કેટમાં પ્રવેશ આપીશું.
આજે પણ, કડવાશ હોવા છતાં, આ સંબંધો સંપૂર્ણપણે તૂટ્યા નથી. ઉદાહરણ તરીકે, એમેઝોન વેબ સર્વિસિસ (AWS) ચીનની ટેક જાયન્ટ્સ જેમ કે Hikvision અને Dahua ને તેમના વિદેશમાં વિસ્તરણમાં મદદ કરીને ક્લાઉડ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને માનવ અધિકારની ચિંતાઓને કારણે બંને કંપનીઓ યુએસ કોમર્સ ડિપાર્ટમેન્ટની એન્ટિટી લિસ્ટમાં છે. આનો અર્થ એ છે કે તેમની સાથેના વ્યવહારો ગેરકાયદેસર નથી પરંતુ સખત પ્રતિબંધોને આધિન છે.
AWS એ એપીને કહ્યું કે તે નૈતિક આચાર સંહિતાનું પાલન કરે છે, યુએસ કાયદાઓનું પાલન કરે છે અને તેનું પોતાનું સર્વેલન્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પૂરું પાડતું નથી. દહુઆએ કહ્યું કે તેઓ દુરુપયોગને રોકવા માટે તેમના ઉત્પાદનોની યોગ્ય તપાસ કરે છે. Hikvision એ પણ એવું જ કહ્યું અને કંપની દમનમાં સામેલ છે અથવા સહકાર આપી રહી છે તેવા કોઈપણ સૂચનને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યું. ચાઈનીઝ ટેક્નોલોજી કંપનીઓ હવે કોણ વેચી શકે કે ઉપયોગ કરી શકે તેના પર ઓછા નિયંત્રણો સાથે ટેલિકોમ્યુનિકેશન, સર્વેલન્સ અને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો સંપૂર્ણ સ્યૂટ પૂરો પાડે છે. ચીન પોતાને નીચા અપરાધ દર સાથે વૈશ્વિક સુરક્ષા મોડેલ તરીકે રજૂ કરે છે, જે યુએસના રેકોર્ડથી વિપરીત છે.
