નેપાળમાં ફરી એકવાર લિપુલેખ, લિમ્પિયાધુરા અને કાલાપાનીનો મુદ્દો ગરમાયો છે. નેપાળી કોંગ્રેસના નેતૃત્વમાં વિપક્ષી સાંસદોએ ગુરુવારે વડાપ્રધાન બલેન શાહની સરકાર પર દબાણ લાવવાનું શરૂ કર્યું. વિપક્ષની માંગ છે કે સરકારે હવે માત્ર ‘રાજદ્વારી નોંધો’ સુધી મર્યાદિત ન રહેવું જોઈએ અને આ વિસ્તારોને ‘પાછા લેવા’ માટે ભારત અને ચીન સાથે ઉચ્ચ સ્તરીય વાટાઘાટો શરૂ કરવી જોઈએ. નોંધનીય છે કે નેપાળ આ ભારતીય વિસ્તારો પર પોતાનો દાવો કરી રહ્યું છે. ભારત આ દાવાઓને ફગાવી રહ્યું છે.
તાજેતરની ઘટના શું છે?
ભારત અને ચીને 2026 માટે કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા ફરી શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ યાત્રા જૂનથી ઓગસ્ટ સુધી ચાલશે, જેમાં એક રૂટ લિપુલેખ પાસ (ઉત્તરાખંડ) અને બીજો નાથુ લા (સિક્કિમ) થઈને જશે. નેપાળ સરકારનું કહેવું છે કે લિપુલેખ, લિમ્પિયાધુરા અને કાલાપાની તેના ક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે અને તેની સંમતિ વિના કોઈપણ મુસાફરી કે કોઈપણ પ્રવૃત્તિ થવી જોઈએ નહીં. નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયે 1816ની સુગૌલી સંધિને ટાંકીને બંને દેશોને અલગ-અલગ રાજદ્વારી નોંધો મોકલી હતી. ભારતે નેપાળના દાવાઓને સદંતર ફગાવી દીધા હતા. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે કહ્યું કે લિપુલેખ રૂટનો ઉપયોગ 1954થી મુસાફરી માટે કરવામાં આવે છે અને તે નવી વાત નથી.
નેપાળના પીએમ બેલેનને ભારત વિરુદ્ધ ઉશ્કેરતા વિરોધ પક્ષો
નેપાળની સંસદના નીચલા ગૃહ (પ્રતિનિધિ ગૃહ)ની આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને પ્રવાસન સમિતિની સિંઘ દરબારમાં બેઠક મળી. આ જ બેઠકમાં વિપક્ષી સાંસદોએ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. ‘કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા’ માટે લિપુલેખ માર્ગના ઉપયોગને લઈને ત્યાંના નેતાઓમાં નવી અસ્વસ્થતા જોવા મળી રહી છે. તેઓ નેપાળના નવા પીએમ બલેન શાહ પર ભારત સાથે સીધી વાત કરવા દબાણ કરી રહ્યા છે.
વિપક્ષી સાંસદોએ શું કહ્યું?
સામસામે વાત કરો: નેપાળી કોંગ્રેસના સાંસદ સંદીપ રાણાએ કહ્યું કે નેપાળે હવે તેના બે પડોશીઓ સાથે સીધી ‘ટેબલ ટોક’ એટલે કે સામ-સામે વાતચીત કરવામાં વિલંબ કરવો જોઈએ નહીં. રાણાએ વિવાદાસ્પદ નિવેદન આપતા દાવો કર્યો હતો કે, લિપુલેખ અમારી જમીન છે અને તેનો ઉપયોગ કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.
CPN (UML) ના સાંસદ ભૂમિકા લિમ્બુ સુબ્બાએ સ્ક્રિપ્ટ પર ભારતની પ્રતિક્રિયાને ‘બેજવાબદાર’ ગણાવી હતી. માઓવાદી કેન્દ્રના સાંસદ પ્રમેશ કુમાર હમાલે સરકારને આ મુદ્દે દેશના અન્ય રાજકીય દળોને સાથે લેવાની અપીલ કરી છે.
