પાકિસ્તાનને વિશ્વનો સૌથી પ્રદૂષિત દેશ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. એક સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે પાકિસ્તાનમાં જોખમી સૂક્ષ્મ રજકણો (PM2.5) ની સાંદ્રતા વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) દ્વારા ભલામણ કરાયેલ સલામત સ્તર કરતાં 13 ગણી વધારે છે. રાહતની વાત એ છે કે ગયા વર્ષે 13 દેશો અને પ્રદેશોએ તેમનું સરેરાશ PM2.5 સ્તર WHO સ્ટાન્ડર્ડ (5 માઈક્રોગ્રામ પ્રતિ ઘન મીટરથી ઓછું) જાળવી રાખ્યું હતું, જ્યારે 2024માં આ સંખ્યા માત્ર 7 હતી.
ટોચના 3 સૌથી પ્રદૂષિત દેશો
સ્વિસ એર ક્વોલિટી મોનિટરિંગ ઓર્ગેનાઈઝેશન ‘IQAir’ દ્વારા મંગળવારે જાહેર કરવામાં આવેલા 2025ના વાર્ષિક રિપોર્ટ અનુસાર, પાકિસ્તાન પ્રદૂષણના મામલે નંબર વન દેશ છે. મોનિટર કરાયેલા 143 દેશો અને પ્રદેશોમાંથી, 130 WHO સલામત હવા ગુણવત્તા માર્ગદર્શિકાને પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા. પાકિસ્તાન પછી, બાંગ્લાદેશ વિશ્વનો બીજો સૌથી પ્રદૂષિત દેશ હતો અને તાજિકિસ્તાન ત્રીજો સૌથી પ્રદૂષિત દેશ હતો. ચાડ, જે 2024માં વિશ્વનો સૌથી પ્રદૂષિત દેશ હતો, તે 2025માં ચોથા સ્થાને સરકી ગયો હતો. જો કે, નિષ્ણાતો માને છે કે PM2.5 સ્તરમાં આ ઘટાડો વાસ્તવમાં કોઈ સુધારો નથી પરંતુ ‘ડેટાના અભાવ’નું પરિણામ છે. જ્યારે ભારત આ યાદીમાં છઠ્ઠા સ્થાને છે.
ડેટાનો અભાવ અને યુએસ સર્વેલન્સ પ્રોગ્રામ બંધ
ગયા વર્ષે માર્ચમાં, યુએસએ બજેટની મર્યાદાઓને ટાંકીને વૈશ્વિક મોનિટરિંગ પ્રોગ્રામ બંધ કરી દીધો હતો જે તેના દૂતાવાસો અને કોન્સ્યુલેટ્સમાંથી પ્રદૂષણ ડેટા એકત્રિત કરે છે. IQAir રિપોર્ટના મુખ્ય લેખક, ક્રિસ્ટી ચેસ્ટર શ્રોડરએ જણાવ્યું હતું કે માર્ચમાં ડેટા ગુમાવવાને કારણે, એવું જણાયું હતું કે PM2.5 (ચાડમાં) સ્તરમાં ભારે ઘટાડો થયો હતો, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે અમને તેના વિશે ખબર નહોતી. અમેરિકાના આ નિર્ણયથી ઘણા પ્રદૂષણથી પ્રભાવિત દેશોના ડેટાના પ્રાથમિક સ્ત્રોતને ખતમ કરી દેવામાં આવ્યો છે. આ માહિતીના અભાવને કારણે બુરુન્ડી, તુર્કમેનિસ્તાન અને ટોગો જેવા દેશો 2025ના રિપોર્ટમાંથી બહાર રહી ગયા છે.
શહેરોની સ્થિતિ: ભારત અને ચીનનું વર્ચસ્વ
વિશ્વનું સૌથી પ્રદૂષિત શહેર: ભારતનું લોની શહેર 2025માં વિશ્વનું સૌથી પ્રદૂષિત શહેર હતું, જ્યાં સરેરાશ PM2.5 સ્તર 112.5 માઇક્રોગ્રામ નોંધાયું હતું. આ પછી ચીનના શિનજિયાંગ ક્ષેત્રનું હોટન શહેર 109.6 માઇક્રોગ્રામ સાથે બીજા સ્થાને રહ્યું. તે ચિંતાજનક છે કે વિશ્વના ટોચના 25 સૌથી પ્રદૂષિત શહેરો માત્ર ભારત, પાકિસ્તાન અને ચીનમાં સ્થિત છે.
