હોર્મુઝ પર કટોકટી ફરી વધી! ઈરાને ત્રણ ટેન્કરો પરત કર્યા, નવા આપ્યા…

મધ્ય પૂર્વ તણાવ: ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના વચગાળાના શાંતિ કરાર પછી, એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવી હતી કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતો દરિયાઈ વેપાર સામાન્ય થઈ જશે અને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા ફરીથી પાટા પર આવી જશે. પરંતુ શુક્રવારે (26 જૂન 2026)ના રોજ બનેલી એક ઘટનાએ આ આશાઓને મોટો ઝટકો આપ્યો. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા ત્રણ વિદેશી ઓઇલ ટેન્કરો અખાત તરફ અધવચ્ચેથી પાછા વળ્યા હતા. આ ઘટના બાદ ફરી એકવાર પ્રાદેશિક તણાવ અને દરિયાઈ સુરક્ષાને લઈને સવાલો ઉભા થયા છે.

ઈરાનના સરકારી મીડિયા (આઈઆરઆઈબી) અનુસાર, આ ત્રણેય જહાજોએ ઈરાની સત્તાવાળાઓ સાથે સંકલન કર્યા વિના સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી પસાર થવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ પછી, ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ના નેવીએ દરમિયાનગીરી કરી અને જહાજોને આગળ વધતા અટકાવ્યા. આ સાથે ઈરાની નેવીએ ગલ્ફ અને ઓમાનના દરિયાઈ વિસ્તારમાં હાજર તમામ જહાજોને ચેતવણી આપતા કહ્યું કે ઈરાનની પરવાનગી વિના કોઈપણ નવા અથવા વૈકલ્પિક દરિયાઈ માર્ગનો ઉપયોગ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.

ઈરાનના ‘ગલ્ફ વોટર મેનેજમેન્ટ એડમિનિસ્ટ્રેશન’એ પણ એક અલગ ચેતવણી જારી કરી છે. વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે તહેરાન દ્વારા નક્કી કરાયેલા દરિયાઈ માર્ગો સિવાય અન્ય કોઈ માર્ગનો ઉપયોગ પરવાનગી વિના કરી શકાશે નહીં. જો કોઈ જહાજ નિશ્ચિત રૂટથી ભટકી જાય અને વૈકલ્પિક માર્ગ અપનાવે તો તેની સલામતી જોખમમાં આવી શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં, ભવિષ્યમાં સંબંધિત જહાજોને નેવિગેશન સેવાઓ પણ નકારી શકાય છે. ઈરાની પ્રશાસને સ્પષ્ટતા કરી હતી કે જહાજના માલિકો, ઓપરેટરો અને કમાન્ડરો નિયમોના ઉલ્લંઘનના કિસ્સામાં થઈ શકે તેવા કોઈપણ નુકસાન અથવા પરિણામો માટે સંપૂર્ણ જવાબદારી સહન કરશે.

ઈરાને ફરી એકવાર કહ્યું છે કે તેને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજોને નિયંત્રિત કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. આ સાથે તહેરાને ખાડી દેશોને અમેરિકાને સમર્થન ન આપવાની ચેતવણી પણ આપી છે. ઈરાનના આ વલણથી સંકેત મળે છે કે અમેરિકા સાથેના વચગાળાના કરારને હજુ પણ સંપૂર્ણ રીતે સ્થિર ગણી શકાય તેમ નથી.

આ સમગ્ર વિવાદ અમેરિકા અને છ ખાડી દેશો દ્વારા જારી કરાયેલા સંયુક્ત નિવેદનથી શરૂ થયો હતો. આ નિવેદનમાં ઈરાનના તે દાવાને ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો, જેમાં તેહરાને કહ્યું હતું કે તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી ટેક્સ વસૂલ કરી શકે છે. ઈરાને આ સંયુક્ત નિવેદનને ઉશ્કેરણીજનક અને બેજવાબદાર ગણાવ્યું છે.

ઈરાનના નાયબ વિદેશ મંત્રી કાઝેમ ગરીબબાદીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે, “જ્યાં સુધી ઈરાનની ભૂમિકાને સ્વીકારવામાં ન આવે ત્યાં સુધી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી જહાજોના સલામત માર્ગની ખાતરી આપી શકાય નહીં.”

અહીં, વધતા તણાવ વચ્ચે, 26 જૂને, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની કિંમતોમાં ત્રણ ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધવામાં આવ્યો હતો. દરમિયાન, અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ ખાડી દેશોની તેમની યાત્રા પૂર્ણ કર્યા બાદ કહ્યું કે જો ઈરાન જહાજોને રોકવા અથવા તેમને ડરાવવાનો પ્રયાસ કરશે તો તે ગંભીર સમસ્યા બની શકે છે.