ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ વચ્ચે પાકિસ્તાનમાં શિયા-સુન્ની તણાવ ભડકવાની શક્યતા વધી ગઈ છે. ઈરાનના ભૂતપૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા અલી ખામેનીના મૃત્યુ પછી પાકિસ્તાનમાં મોટા પાયે શિયા વિરોધ અને હિંસા ફાટી નીકળી હતી, જેણે દેશની અંદર સાંપ્રદાયિક સંતુલનને હચમચાવી નાખ્યું હતું. આ સંવેદનશીલ સ્થિતિમાં પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર શિયા ઉલેમાને મળ્યા હતા, પરંતુ આ બેઠક વિવાદોમાં ઘેરાઈ ગઈ હતી.
રમઝાન દરમિયાન ઈફ્તારના અવસર પર રાવલપિંડીમાં આયોજિત આ બેઠકમાં મુનીરે શિયા ધાર્મિક નેતાઓને કહ્યું હતું કે જો તેઓ ઈરાનને આટલો પ્રેમ કરતા હોય તો તેમણે ઈરાન જવું જોઈએ. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ‘કાયદ-એ-આઝમ જિન્નાહ પોતે શિયા હતા’, પરંતુ તેમનો મુખ્ય ભાર એ હતો કે પાકિસ્તાનમાં હિંસા અથવા અશાંતિ અન્ય દેશમાં બનેલી ઘટનાઓના આધારે સહન કરવામાં આવશે નહીં. જો કે, શિયા સમુદાયના કેટલાક નેતાઓ અને સોશિયલ મીડિયા પર આ નિવેદનને અપમાનજનક ગણાવી રહ્યા છે. કેટલાક અહેવાલોમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે મુનીરે મીટિંગમાં એકતરફી એકપાત્રી નાટક આપ્યું, ઉલેમાને બોલવાની તક ન આપી અને અચાનક ચાલ્યા ગયા. આનાથી શિયા સમુદાયમાં ગુસ્સો વધ્યો છે અને કેટલાક ધાર્મિક નેતાઓએ તેને શિયા વિરોધી એજન્ડા ગણાવ્યો છે.
પાકિસ્તાન ખૂબ જ મુશ્કેલ રાજદ્વારી માર્ગ પર છે
પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાન, ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધ વચ્ચે પાકિસ્તાન ખૂબ જ મુશ્કેલ રાજદ્વારી માર્ગે ચાલી રહ્યું છે. સાઉદી અરેબિયા સાથેના તેના ઊંડા વ્યૂહાત્મક અને સંરક્ષણ સંબંધો, લાંબા સમયથી ચાલતી ભૌગોલિક રાજકીય વફાદારી અને આર્થિક નિર્ભરતાને કારણે, જો યુદ્ધ વધુ વણસે તો પાકિસ્તાન તેના પરંપરાગત ગલ્ફ સાથીને ટેકો આપવા માટે બાહ્ય દબાણ હેઠળ છે. બીજી તરફ, દેશની આંતરિક સાંપ્રદાયિક સંવેદનશીલતા અને સ્થાનિક સુરક્ષાની ચિંતાઓએ કોઈપણ પક્ષને ખુલ્લેઆમ સમર્થન આપવું જોખમી બનાવી દીધું છે. આ જ કારણસર પાકિસ્તાનને સાવધ તટસ્થતાની નીતિ અપનાવવાની ફરજ પડી છે, જેને જાળવી રાખવી તેના માટે હવે મુશ્કેલ બની રહી છે. આ તમામ દબાણ અને દુવિધાઓ પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ જનરલ અસીમ મુનીરની તાજેતરની ટિપ્પણીઓમાં સ્પષ્ટપણે પ્રતિબિંબિત થાય છે.
આર્મી ચીફની શિયા ઉલેમા સાથે મુલાકાત
જનરલ અસીમ મુનીર તાજેતરમાં અહલ-એ-તશીહ (શિયા) સમુદાયના ધાર્મિક વિદ્વાનો અને ઉલેમાને મળ્યા હતા. વાતચીતનું મુખ્ય ધ્યાન રાષ્ટ્રીય એકતા, સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દ અને વધતી પ્રાદેશિક દુશ્મનાવટ વચ્ચે પાકિસ્તાનના રાજદ્વારી વલણ પર હતું. આ સમય દરમિયાન, મુનીરનો મુખ્ય સંદેશ ખૂબ જ સ્પષ્ટ હતો – પાકિસ્તાન પ્રથમ છે.
‘પહેલા અમે મુસ્લિમ અને પાકિસ્તાની છીએ, પછી શિયા-સુન્ની’
ઈરાન-ઈઝરાયલ-યુએસ સંઘર્ષ પર શિયા સમુદાયની ચિંતાઓને સંબોધતા, જનરલ મુનીરે તેની સાથે સંકળાયેલ ભાવનાત્મક અને ધાર્મિક સંવેદનશીલતાનો સ્વીકાર કર્યો. પરંતુ, તેમણે ધાર્મિક નેતાઓને રાષ્ટ્રીય સ્થિરતાને સર્વોપરી રાખવા વિનંતી કરી. તેમણે કહ્યું- અમે પહેલા મુસ્લિમ અને પાકિસ્તાની છીએ; તે પછી શિયા કે સુન્ની. તેમનો સંદેશ હતો કે સાંપ્રદાયિક ઓળખને રાષ્ટ્રીય હિતો પર પ્રભુત્વ ન આપવું જોઈએ. પાકિસ્તાનની જનસંખ્યાનો ઉલ્લેખ કરતા મુનીરે કહ્યું કે દેશમાં સુન્ની બહુમતીમાં હોવા છતાં લગભગ 20 થી 25 ટકા વસ્તી શિયા છે. ઉલેમા સાથે વાત કરતાં તેમણે કહ્યું- હું શિયા સમુદાયની ભાવનાઓને સમજું છું, પરંતુ તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે વિદેશમાં થઈ રહેલી ઘટનાઓને લઈને ગુસ્સો પાકિસ્તાનમાં ઘરેલુ અશાંતિમાં ફેરવાઈ ન જાય.
