અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે જૂનમાં થયેલા યુદ્ધવિરામ કરાર પર ફરી સવાલો ઉભા થયા છે. બંને દેશો એકબીજા પર મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (એમઓયુ) તોડવાનો આરોપ લગાવી રહ્યા છે. જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર આરોપ મૂક્યો હતો, ત્યારે તેહરાને વોશિંગ્ટન પર લશ્કરી કાર્યવાહી અને દબાણની નીતિ ચાલુ રાખવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. હવે ઇઝરાયલના ભૂતપૂર્વ વાટાઘાટકાર ડેનિયલ લેવીએ ચોંકાવનારા ખુલાસા કર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે વાસ્તવમાં અમેરિકા પોતે જ સમજૂતીના ઘણા વચનો પૂરા કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું, જેના કારણે ઈરાનનો વિશ્વાસ તૂટી ગયો.
અને યુદ્ધવિરામ ભંગ કરવાનું શરૂ કર્યું
વાસ્તવમાં, જૂનમાં હસ્તાક્ષર કરાયેલ વચગાળાના યુએસ-ઈરાન મેમોરેન્ડમ દુશ્મનાવટ ફરી શરૂ થયા પછી તૂટી પડવાનું શરૂ થયું. પહેલીવાર થયેલી આ ભૂલ માટે બંને દેશોએ એકબીજાને જવાબદાર ઠેરવ્યા છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે વોશિંગ્ટને એમઓયુને જોખમમાં મૂક્યું છે. અમેરિકન અધિકારીઓનો દાવો છે કે શિપિંગ અને અન્ય લક્ષ્યો પર ઈરાનના હુમલા એ કરારનું પ્રથમ ઉલ્લંઘન હતું. અસંમતિનું મુખ્ય કેન્દ્ર સતત લશ્કરી હુમલાઓ, નવા પ્રતિબંધો અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વિવાદિત ઘટનાઓ છે.
શું છે બંને પક્ષોના આક્ષેપો?
ઈરાનનો આરોપ છે કે અમેરિકા સતત સૈન્ય હુમલાઓ કરીને અને ફરીથી પ્રતિબંધો અને દબાણની પદ્ધતિઓ અપનાવીને એમઓયુનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે. તેહરાન કહે છે કે વાટાઘાટો ચાલુ હતી, પરંતુ વોશિંગ્ટને તેના વચનો છોડી દીધા. તેથી, ઈરાને મેમોરેન્ડમ હેઠળ તેની જવાબદારીઓ સ્થગિત કરી દીધી. અમેરિકી પક્ષ એ છે કે ઈરાને સૌથી પહેલા વ્યાપારી જહાજો અને અન્ય લક્ષ્યો પર હુમલો કરીને કરાર તોડ્યો હતો.
હોર્મુઝ કટોકટી
વિવાદનો મુખ્ય મુદ્દો હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ છે. મેમોરેન્ડમમાં સલામત માર્ગ અને બિન-દખલગીરીની જોગવાઈઓ સામેલ છે. વાણિજ્યિક જહાજો પર હુમલાઓ ફરી શરૂ થયા પછી, બંને પક્ષોએ આ ઘટનાઓને બીજી બાજુએ કરાર તોડ્યાના પુરાવા તરીકે ટાંક્યા. એકબીજાના દાવાઓએ યુદ્ધવિરામમાં વિશ્વાસને વધુ નબળો પાડ્યો. મેમોરેન્ડમ હવે ખરાબ રીતે પ્રભાવિત હોવાનું માનવામાં આવે છે અને કદાચ હવે અસરકારક રહેશે નહીં. બંને સરકારો તેની નિષ્ફળતા માટે એકબીજા પર દોષારોપણ કરી રહી છે.
ડેનિયલ લેવીએ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા
RTના કાર્યક્રમ ‘ગોઇંગ અંડરગ્રાઉન્ડ’ના લેટેસ્ટ એપિસોડ પર બોલતા, ભૂતપૂર્વ ઇઝરાયેલ વાટાઘાટકાર ડેનિયલ લેવીએ કહ્યું કે મને નથી લાગતું કે અમેરિકનો ઇરાન સાથે જે સહમત થયા હતા તે સ્વીકારવા તૈયાર હતા. તેઓ તેને ઈરાન પર લાદી શક્યા નહીં કારણ કે ત્યાં સત્તાનું સંતુલન અલગ છે. મેમોરેન્ડમના અનુચ્છેદ 5નો ઉલ્લેખ કરતા લેવીએ કહ્યું કે હસ્તાક્ષર બાદ ઈરાન હોર્મુઝથી વ્યાપારી જહાજોના સલામત માર્ગની વ્યવસ્થા કરશે. પરંતુ યુ.એસ.એ આગ્રહ કર્યો કે જહાજો ઓમાનના દરિયાકાંઠે અલગ માર્ગનો ઉપયોગ કરે.
