વિદેશી કંપનીઓ સાથે શસ્ત્રોના સોદામાં દલાલી અને અનિયમિતતાને કારણે વિશ્વના ઘણા દેશોમાં મંત્રીઓથી લઈને લશ્કરી કમાન્ડરોએ રાજીનામું આપવું પડ્યું છે. ઘણી વખત સમગ્ર સરકારોએ સત્તા ગુમાવી છે. હવે આવો જ એક કિસ્સો યુરોપિયન દેશ એસ્ટોનિયામાં પણ સામે આવ્યો છે. એસ્ટોનિયન સંરક્ષણ પ્રધાન હેન્નો પેવકુરે બુધવારે તેમના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું છે. આ પગલું તે વિવાદ બાદ લેવામાં આવ્યું હતું જેમાં યુક્રેન માટે આર્ટિલરી શેલ ખરીદવાના નામે યુરોપિયન યુનિયનની લગભગ 70 મિલિયન યુરો (લગભગ 781 કરોડ ભારતીય રૂપિયા)ની રકમ એવી કંપનીઓને આપવામાં આવી હતી કે જેમની પાસે આર્ટિલરી શેલના ઉત્પાદન અથવા વેચાણનો કોઈ અગાઉનો રેકોર્ડ નહોતો. આ ડીલમાં ભારતીય કંપની સાથે સંબંધિત હિત પણ હોવાનું કહેવાય છે.
તેમના રાજીનામા પછી, પેવકુરે કહ્યું કે ભલે સોદાની વિશિષ્ટતાઓમાં તેમની સીધી ભૂમિકા ન હોય, પરંતુ તેમણે સંરક્ષણ ક્ષેત્રની રાજકીય જવાબદારી સ્વીકારવી પડશે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે સંરક્ષણ પ્રધાનનું કામ કરારની દરેક લાઇન વાંચવાનું અથવા દારૂગોળો ગણવાનું નથી, તેમ છતાં આ મામલે રાજકીય જવાબદારી તેમના પર આવે છે.
શું હતો વિવાદાસ્પદ સોદો?
એસ્ટોનિયન પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટર ERR અને સ્થાનિક અખબાર એસ્ટી એક્સપ્રેસના અહેવાલો અનુસાર, એસ્ટોનિયન ડિફેન્સ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સેન્ટરે 2024 માં યુક્રેન માટે મોટા-કેલિબર આર્ટિલરી શેલ ખરીદવા માટે ઘણા કોન્ટ્રાક્ટ આપ્યા હતા. આ ડીલ્સ હેઠળ, EUની યુરોપિયન પીસ ફેસિલિટીમાંથી લગભગ 70 મિલિયન યુરોની એડવાન્સ પેમેન્ટ કરવામાં આવી હતી. કરારો ઇટાલીમાં નોંધાયેલ કંપની ડેટાસેલ એસઆરએલ સાથે જોડાયેલા હતા.
અહેવાલો કહે છે કે આ કંપનીને ભારતીય કંપની નેકો ડિફેન્સ મ્યુનિશન્સ દ્વારા હસ્તગત કરવામાં આવી હતી. સંબંધિત કંપનીઓ પાસે તોપના ગોળા વેચવાનો કોઈ અગાઉનો ઈતિહાસ નહોતો. પ્રથમ કરાર ઓગસ્ટ 2024માં સાઈન કરવામાં આવ્યો હતો અને ત્યાર બાદ અનેક હપ્તાઓમાં એડવાન્સ રકમ મોકલવામાં આવી હતી. પ્રારંભિક કન્સાઇનમેન્ટ નવેમ્બર 2024 સુધીમાં યુક્રેન પહોંચવાનું હતું, પરંતુ નિર્ધારિત ગુણવત્તાનો પુરવઠો સમયસર પહોંચાડી શકાયો ન હતો.
એસ્ટોનિયન સત્તાવાળાઓ કહે છે કે પાછળથી મળેલી સામગ્રી પૂરતી ગુણવત્તાની ન હતી અથવા અધૂરી હતી. તેથી શેલો યુક્રેનિયન મોરચા પર મોકલવામાં આવ્યા ન હતા. એસ્ટોનિયાએ કોન્ટ્રાક્ટ રદ કરવાનો અને એડવાન્સ પરત લેવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ કેસ હવે સ્થાનિક કોર્ટ તેમજ સ્ટ્રાસબર્ગની યુરોપિયન કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશન સમક્ષ પેન્ડિંગ છે.
