બ્રિક્સ સમિટ 2026: ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયન બ્રિક્સ સમિટમાં ભાગ લેવા માટે દિલ્હી પહોંચી ગયા છે. લગભગ 8 વર્ષ પછી ઈરાનથી કોઈ રાષ્ટ્રપતિ ભારત આવ્યા છે. અગાઉ 2018માં હસન રુહાની ભારતની મુલાકાતે આવ્યા હતા. પેજેશકિયન આજે સાંજે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને મળશે. તહેરાનથી રવાના થતા પહેલા અમેરિકાને સંદેશ આપતાં તેમણે કહ્યું હતું કે બ્રિક્સમાં એકપક્ષીયતાનો સામનો કરવાની અને સભ્ય દેશો વચ્ચે આર્થિક સહયોગ વધારવાની મોટી ક્ષમતા છે. તેમણે આર્થિક વ્યવહારોમાં ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.
પીએમ મોદી સાથેની બેઠકમાં ચાબહાર પોર્ટની સાથે પશ્ચિમ એશિયામાં વર્તમાન સંકટ, તેલ-ગેસ, વેપાર અને કનેક્ટિવિટી પર પણ ચર્ચા થઈ શકે છે.
બહુપક્ષીયવાદને મજબૂત કરવાની તક
પેજેશ્કિયાને બ્રિક્સની 18મી સમિટને બહુપક્ષીયવાદને મજબૂત કરવાની મહત્ત્વપૂર્ણ તક ગણાવી છે. ભારત જતા પહેલા તેમણે કહ્યું હતું કે આ બેઠક સભ્ય દેશો વચ્ચે આર્થિક, વેપાર, ઔદ્યોગિક અને વૈજ્ઞાનિક સહયોગ વધારવાની સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થામાં બહુપક્ષીયવાદને મજબૂત કરવાની તક પૂરી પાડશે.
એકપક્ષીયતા વિરુદ્ધ બ્રિક્સ
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે બ્રિક્સનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એકપક્ષીયતાનો સામનો કરવાનો છે. તેમણે કહ્યું કે જૂથમાં 21 દેશો છે, જેમાં બ્રિક્સ પ્લસ હેઠળ 11 મુખ્ય સભ્યો અને 10 નવા સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. તેમના મતે, આ દેશો વિશ્વની 45 ટકાથી વધુ વસ્તી અને લગભગ 35 ટકા જમીન વિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
પેજેશ્કિયાને કહ્યું કે બ્રિક્સનો હેતુ સભ્ય દેશોને તેમની સ્વતંત્રતા જાળવી રાખીને આર્થિક અને વેપાર સંબંધોને આગળ વધારવાની તક પૂરી પાડવાનો છે.
ડૉલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવા પર ભાર
પેજેશ્કિયાને કહ્યું કે આ વર્ષે બ્રિક્સનું ધ્યાન એકતા, સ્થિરતા, તાકાત અને નવીનતા પર છે. આ અંતર્ગત આર્થિક, નાણાકીય, ઔદ્યોગિક, વૈજ્ઞાનિક અને વ્યાપારી ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવાની આશા છે. તેમણે બ્રિક્સની નાણાકીય વ્યવસ્થાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને કહ્યું કે બ્રિક્સ બેન્કની રચના સભ્ય દેશો વચ્ચે રોકાણ અને સંયુક્ત પ્રવૃત્તિઓને સરળ બનાવવા માટે કરવામાં આવી છે.
તેમણે આર્થિક વ્યવહારોમાં ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી હતી. તેમનું કહેવું છે કે બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે એવું વાતાવરણ ઊભું કરવું જોઈએ, જેમાં ડૉલર પર ઓછા નિર્ભર રહીને આર્થિક અને પ્રાદેશિક વિકાસને આગળ વધારી શકાય.
ભારત સાથેના સંબંધોને વિશેષ ગણાવ્યા
ભારત સાથેના સંબંધો અંગે પેજેશકિયને કહ્યું કે બંને દેશો વચ્ચે ઘણા જૂના સંબંધો છે અને બંનેના સાંસ્કૃતિક વારસામાં ઘણી સમાનતાઓ છે. તેમણે ભારત સાથે સહકાર વધારવાની શક્યતાઓ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.
ચાબહાર પોર્ટ મહત્વનો મુદ્દો રહેશે
બ્રિક્સ સમિટ દરમિયાન ભારત અને ઈરાન વચ્ચે યોજાનારી દ્વિપક્ષીય બેઠકમાં ચાબહાર પોર્ટ, ઓઈલ-ગેસ, વેપાર અને કનેક્ટિવિટી જેવા મુદ્દા મહત્વપૂર્ણ રહી શકે છે.
ચાબહાર પોર્ટ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતે ઈરાનના શાહિદ બેહેશ્તી ટર્મિનલમાં રોકાણ કર્યું છે. આ પોર્ટ દ્વારા ભારત પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી પહોંચી શકે છે. આ સિવાય ચાબહારને ઈન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર એટલે કે INSTC સાથે જોડીને રશિયા અને યુરોપ સાથે કનેક્ટિવિટી વધારવાનો પ્રયાસ છે.
ઈરાની તેલ અને એલપીજી પર પણ નજર રાખો
ઉર્જા સહયોગ પણ મોદી-પેઝેશ્કિયન બેઠકનો મોટો મુદ્દો બની શકે છે. ઈરાન ભારતને વધુ ક્રૂડ ઓઈલ અને એલપીજી સપ્લાય કરવામાં રસ દાખવી રહ્યું છે. ભારત માટે, પુરવઠાના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવા અને ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે ઈરાન પાસેથી ઉર્જાની આયાતમાં વધારો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જો કે ઈરાની ઓઈલની ખરીદી પર લાદવામાં આવેલા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોની સ્થિતિ પણ મહત્વની રહેશે.
આ સિવાય બંને દેશો દ્વિપક્ષીય વેપાર અને નવા ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવા માટે ચર્ચા કરી શકે છે. સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર અને બ્રિક્સની નાણાકીય વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરવાની શક્યતાઓ પર પણ ચર્ચા થઈ શકે છે. આનાથી ડૉલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં અને બંને દેશો વચ્ચે વેપાર સરળ બનાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
હાલમાં, સત્તાવાર રીતે કોઈ મોટી ડીલની પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. જો કે, ચાબહાર પોર્ટ, ઉર્જા સહયોગ, વેપાર, INSTC અને નાણાકીય સહયોગ અંગે બેઠકમાં પ્રગતિની અપેક્ષા છે. પશ્ચિમ એશિયાની વર્તમાન સ્થિતિ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં દરિયાઈ વેપારની સ્વતંત્રતા અને પ્રાદેશિક શાંતિના મુદ્દાઓ પણ વાટાઘાટમાં આવી શકે છે.
