નવી દિલ્હીઃદેશના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન સ્વર્ગસ્થ ઈન્દિરા ગાંધીનું જીવન જેટલું પ્રભાવશાળી હતું એટલું જ રસપ્રદ હતું. રાજકારણમાં, તે એક કઠિન, નિર્ણાયક અને દૂરંદેશી નેતા તરીકે જાણીતી હતી, પરંતુ તેમના જીવનની એક અકથિત વાર્તા છે કે ઇન્દિરા પ્રિયદર્શિની ‘ઇન્દિરા ગાંધી’ કેવી રીતે બની. આ વાર્તા માત્ર લગ્નની નથી, પરંતુ બે પરિવારો અને બે વિચારધારાઓના સંગમની છે.
ઈન્દિરા પ્રિયદર્શિનીનો જન્મ 19 નવેમ્બર 1917ના રોજ અલ્હાબાદમાં થયો હતો. તે ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ અને કમલા નેહરુના એકમાત્ર સંતાન હતા. તેણીનું પારિવારિક નામ ‘ઈન્દુ’ હતું, અને તેમના દાદા મોતીલાલ નેહરુએ તેણીને ‘પ્રિયદર્શિની’ નામ આપ્યું હતું, જેનો અર્થ થાય છે તેજ અને સુંદરતા. ઇન્દિરા બાળપણથી જ રાજકારણના વાતાવરણમાં ઉછર્યા હતા અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન તેમના પિતાના કાર્ય સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા રહ્યા હતા.
ફિરોઝ ગાંધીનો જન્મ 12 સપ્ટેમ્બર 1912ના રોજ મુંબઈમાં થયો હતો. તેમના પિતા જહાંગીર અને માતા રતિબાઈ પારસી પરિવારમાંથી હતા. પિતાના મૃત્યુ પછી પરિવાર અલ્હાબાદ આવ્યો. તેમણે ત્યાં અભ્યાસ કર્યો અને બાદમાં રાજકારણમાં રસ લેવાનું શરૂ કર્યું. 1930 માં, યુથ કોંગ્રેસનું નેતૃત્વ કરતી વખતે, તેઓ જવાહરલાલ નેહરુ અને કમલા નેહરુને મળ્યા.
સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન, કમલા નેહરુ એક વખત વિરોધ પ્રદર્શન પર બેહોશ થઈ ગયા, પછી ફિરોઝ ગાંધીએ તેમની સેવા કરી. આ ઘટનાએ તેમને નેહરુ પરિવારની નજીક લાવ્યા. ધીરે ધીરે ઈન્દિરા અને ફિરોઝ વચ્ચે મિત્રતા અને પછી પ્રેમ વિકસ્યો. નેહરુ પરિવાર બંનેની નિકટતાને લઈને ચિંતિત હતો, કારણ કે ધર્મના તફાવતને કારણે સામાજિક અને રાજકીય વિવાદ થવાની સંભાવના હતી.
જ્યારે જવાહરલાલ નેહરુએ આ બાબત મહાત્મા ગાંધી સાથે શેર કરી ત્યારે ગાંધીજીએ અનોખો ઉકેલ આપ્યો. તેમણે ફિરોઝને ‘ગાંધી’ અટક અપનાવવાની સલાહ આપી, જેથી સમાજમાં વિરોધ ઓછો થઈ શકે. આમ ‘ફિરોઝ ખાન’ ‘ફિરોઝ ગાંધી’ બની ગયા. વર્ષ 1942માં ઈન્દિરા અને ફિરોઝના લગ્ન હિંદુ રીતિ-રિવાજ પ્રમાણે થયા, ત્યારબાદ ઈન્દિરા પ્રિયદર્શિની ‘ઈન્દિરા ગાંધી’ બની. આ એ જ વર્ષ હતું જ્યારે ભારત છોડો ચળવળ ચરમસીમા પર હતી અને દેશ આઝાદી માટે લડી રહ્યો હતો.
