બાંગ્લાદેશમાં સત્તા પરથી હટાવવામાં આવેલા ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાને ગઈ કાલે એટલે કે 17 નવેમ્બર 2025ના રોજ મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવવામાં આવી હતી. 2024ના વિદ્યાર્થી ચળવળના તેમના ક્રૂર દમન બદલ તેમને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે દોષિત ઠેરવતા દેશની ઈન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ ટ્રિબ્યુનલ (ICT) દ્વારા ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હતો. હસીના હાલમાં ભારતમાં નિર્વાસિત છે, તેથી તેમની ગેરહાજરીમાં સજા સંભળાવવામાં આવી હતી. આ ઘટના માત્ર બાંગ્લાદેશની રાજનીતિમાં હલચલ મચાવી રહી નથી પરંતુ વિશ્વભરના નેતાઓના ભાવિની યાદ અપાવી રહી છે. ઈતિહાસમાં એવા ઘણા નેતાઓ છે જેમને સત્તાના નશા, ભ્રષ્ટાચાર કે અત્યાચાર માટે મૃત્યુદંડની સજા મળી છે. આજે આપણે સમજીશું કે હસીના સાથે શું થયું અને વિશ્વના અન્ય નેતાઓ સાથે શું સમાનતા છે.
શેખ હસીનાની સફર: સત્તાથી દેશનિકાલ સુધી
શેખ હસીના બાંગ્લાદેશની રાજનીતિની મોટી હસ્તી છે. તે બાંગ્લાદેશના સ્થાપક શેખ મુજીબુર રહેમાનની પુત્રી છે, જેમણે 1971માં પાકિસ્તાનથી આઝાદી માટે લડત આપી હતી. 2009 થી 2024 સુધી વડાપ્રધાન તરીકે હસીનાએ દેશને આર્થિક વિકાસના માર્ગ પર મૂક્યો હતો. કપડા ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપીને, બાંગ્લાદેશને વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો કાપડ નિકાસકાર બનાવવામાં આવ્યો. પરંતુ તેમની સરકાર પર ભ્રષ્ટાચાર, લોકશાહીની હત્યા અને માનવાધિકાર ભંગના આરોપો લાગતા રહ્યા.
2024 માં બધું બદલાઈ ગયું. જુલાઈમાં, વિદ્યાર્થીઓએ સરકારી નોકરીઓમાં ક્વોટા સિસ્ટમનો વિરોધ કરવાનું શરૂ કર્યું. આ આંદોલન ટૂંક સમયમાં આખા દેશમાં ફેલાઈ ગયું, જ્યાં લોકો હસીનાની સરકાર વિરુદ્ધ રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા. સરકારે ગોળીબાર કરીને જવાબ આપ્યો. યુનાઈટેડ નેશન્સ અનુસાર, ક્રેકડાઉનમાં 1,400 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા, જેમાં મોટાભાગે યુવા વિદ્યાર્થીઓ હતા. આખરે, 5 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ, હસીનાએ રાજીનામું આપવું પડ્યું અને હેલિકોપ્ટર દ્વારા ભારત ભાગી ગઈ.
હવે, 17 નવેમ્બરના રોજ, ઢાકાની અદાલતે તેને ત્રણ બાબતોમાં દોષિત ઠેરવ્યો: ઉશ્કેરણી, હત્યાનો આદેશ આપવો અને ગુનેગારો પર કાર્યવાહી ન કરવી. બે કેસમાં ફાંસીની સજા અને એક કેસમાં આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. ભૂતપૂર્વ ગૃહ પ્રધાન અસદુઝમાન ખાન કમાલને પણ ફાંસી આપવામાં આવી હતી, જ્યારે ભૂતપૂર્વ પોલીસ વડાને 5 વર્ષની સજા થઈ હતી. હસીનાએ ચુકાદાને “રાજકીય કાવતરું” ગણાવ્યું અને કહ્યું કે તે “કઠપૂતળી કોર્ટ”નું કામ છે.
નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા મુહમ્મદ યુનુસના નેતૃત્વમાં બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકારે તેને ઐતિહાસિક નિર્ણય ગણાવ્યો હતો. પરંતુ યુનાઈટેડ નેશન્સે મૃત્યુદંડનો વિરોધ કરતા કહ્યું કે તે તમામ સંજોગોમાં ખોટું છે. ભારતે પણ આ નિર્ણયની નોંધ લીધી હતી પરંતુ હસીનાના પ્રત્યાર્પણ અંગે મૌન સેવ્યું હતું. હવે સવાલ એ છે કે શું આ સજાનો અમલ થશે? બાંગ્લાદેશના કાયદા અનુસાર, સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી શકાય છે, પરંતુ હસીનાના પુત્રએ કહ્યું કે તેઓ ત્યારે જ અપીલ કરશે જ્યારે લોકતાંત્રિક સરકાર બનશે.
