રશિયા તેના સેમી-ક્રાયોજેનિક રોકેટ એન્જિન RD-191ની સપ્લાય કરવા અને ભારતને તેની મેન્યુફેક્ચરિંગ ટેક્નોલોજી આપવા માટે તૈયાર છે, જેનાથી અવકાશ ક્ષેત્રમાં ભારત સાથે તેના સંબંધો મજબૂત થશે. આ પગલું ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમો માટે ઘણું મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની આજથી (ગુરુવાર)થી શરૂ થઈ રહેલી ભારતની બે દિવસીય મુલાકાત દરમિયાન આ ખૂબ જ ખાસ ડીલની જાહેરાત થઈ શકે છે.
રશિયન સ્પેસ એજન્સી રોસકોસમોસના ડાયરેક્ટર જનરલ દિમિત્રી બખ્નોવે એક ટેલિવિઝન ચેનલને જણાવ્યું કે ભારત સાથે રોકેટ એન્જિન ડીલ પર હસ્તાક્ષર થવાના છે. તેમણે માનવ અવકાશ ઉડાન અને સ્પેસ સ્ટેશનના વિકાસમાં સહયોગની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરી હતી. જોકે બકાનોવે એન્જિનના પ્રકારનો ઉલ્લેખ કર્યો ન હતો, પરંતુ વિશ્વસનીય સ્ત્રોતોએ જાહેર કર્યું કે તે અર્ધ-ક્રાયોજેનિક એન્જિન હશે.
તમને જણાવી દઈએ કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી બંને દેશો વચ્ચે રોકેટ એન્જિન ડીલ પર વાતચીત ચાલી રહી હતી. રશિયા અને ભારત વચ્ચે આ બીજી મોટી ડીલ હશે, જે પહેલા બ્રહ્મોસ મિસાઈલ સંયુક્ત સાહસ સફળતાપૂર્વક ચાલી રહ્યું છે. આ બીજી વખત હશે જ્યારે ભારત રશિયા પાસેથી રોકેટ એન્જિન ખરીદશે. ભારતે અગાઉ ISROના GSLV રોકેટના પ્રારંભિક તબક્કા માટે સાત ક્રાયોજેનિક એન્જિન ખરીદ્યા હતા, પરંતુ યુએસના ભૌગોલિક રાજકીય દબાણને કારણે રશિયાએ પાછળથી સપ્લાય બંધ કરી દીધો હતો અને કોઈ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી ન હતી.
ભારત તેના હાલના હેવી-લિફ્ટ રોકેટ LVM3 (લોન્ચ વ્હીકલ માર્ક-3)માં RD-191 સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિનનો ઉપયોગ કરવા માંગે છે. હાલમાં LVM3 ની પેલોડ ક્ષમતા જીઓસ્ટેશનરી ઓર્બિટમાં માત્ર ચાર ટન છે. ISRO આ ક્ષમતાને પાંચ ટન સુધી વધારવા માટે કામ કરી રહ્યું છે. આ માટે LVM3ના બીજા તબક્કાના લિક્વિડ એન્જિનને સેમી ક્રાયોજેનિક એન્જિન સાથે પાવરફુલ ક્રાયોજેનિક એન્જિન સાથે બદલવામાં આવશે. આ ઉન્નત્તિકરણો પેલોડ ક્ષમતામાં વધારો કરશે અને ન્યૂસ્પેસ ઈન્ડિયા દ્વારા કોમર્શિયલ ઓફરિંગ માટે રોકેટ તૈયાર કરશે.
ISRO છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી લિક્વિડ ઓક્સિજન અને કેરોસીન દ્વારા સંચાલિત પોતાનું SE/SCE 2,000 સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિન વિકસાવવા પર કામ કરી રહ્યું હોવા છતાં, તેની પ્રગતિ ધીમી રહી છે. ભારતે ચાર ટનથી વધુ વજનના ઓર્બિટ કોમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટમાં મૂકવા માટે વિદેશી એજન્સીઓને મોટી રકમ ચૂકવવી પડે છે. ઉપરાંત, ભારત તેના LVM3 સાથે હેવી કોમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટ લોન્ચ કરીને ફી કમાવવાની તક ગુમાવી રહ્યું છે.
