ક્રિસ્ટોફર યેવ, યુએસ બ્યુરો ઓફ આર્મ્સ કંટ્રોલ એન્ડ નોનપ્રોલિફરેશનના આસિસ્ટન્ટ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ, લગભગ છ વર્ષ પહેલા ચીનના ગુપ્ત પરમાણુ પરીક્ષણ વિશે સોમવારે નવી માહિતી શેર કરી હતી અને અન્ય દેશોને પરમાણુ નિઃશસ્ત્રીકરણ માટે પગલાં લેવા માટે ચીન અને રશિયા પર દબાણ કરવા વિનંતી કરી હતી. આ ઘટના એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ ચાલી રહ્યો છે.
કરાર પૂરો થયો
આ મહિને અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે થયેલ છેલ્લી પરમાણુ શસ્ત્ર સમજૂતીની સમાપ્તિ પછી યૂએન સમર્થિત સંસ્થાના સંમેલનને સંબોધિત કરતી વખતે યિયાવે આ વાત કહી. આ કરારની મુદત પૂરી થતાં જ વિશ્વની સૌથી મોટી પરમાણુ શક્તિઓની શસ્ત્રો પરની મર્યાદાઓ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે.
યિયાવે ચીન પાસેથી વધુ પારદર્શિતાની હાકલ કરી અને ન્યુ સ્ટાર્ટ સંધિની કેટલીક ખામીઓ તરફ ધ્યાન દોર્યું, ઉદાહરણ તરીકે ટાંક્યું કે તે રશિયાના બિન-વ્યૂહાત્મક પરમાણુ શસ્ત્રોના વિશાળ ભંડારને સંબોધિત કરતું નથી. “પરંતુ કદાચ તેની સૌથી મોટી ખામી એ હતી કે ‘ન્યૂ સ્ટાર્ટ’ સંધિમાં ચીનના અભૂતપૂર્વ, સુનિયોજિત અને અપ્રમાણિક શસ્ત્રોના અપ્રગટ ઉત્પાદનને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યું ન હતું,” તેમણે નિઃશસ્ત્રીકરણ પર યુએન સમર્થિત કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું.
ચીન પર આક્ષેપો
યિયાવે કહ્યું કે ચીને ‘ઇરાદાપૂર્વક અને અવિચારી રીતે તેના પરમાણુ શસ્ત્રોના ભંડારને ખૂબ જ વિસ્તૃત કર્યો’, તેમ છતાં તેણે આવું ન કરવાનું વચન આપ્યું હતું. તેમણે ચીનના ‘ધ્યેયો’ અથવા ઉદ્દેશ્યો અંગે પારદર્શિતાના અભાવ પર ખેદ વ્યક્ત કર્યો. તેમણે કહ્યું, ‘અમારું માનવું છે કે ચીન આગામી ચાર કે પાંચ વર્ષમાં સમાનતા હાંસલ કરી શકે છે.’
યિયાવ સોમવારે જીનીવામાં એક રશિયન પ્રતિનિધિમંડળને મળ્યા હતા અને મંગળવારે ચીન અને અન્ય પ્રતિનિધિમંડળને મળવાના છે. અમેરિકી અધિકારીઓ પરમાણુ-શસ્ત્રો ધરાવતા ફ્રાન્સ અને બ્રિટન સહિત તેના ભાગીદારો સાથે પહેલાથી જ અનેક રાઉન્ડની બેઠકો કરી ચૂક્યા છે.
