રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ: ૨૮ ફેબ્રુઆરી ગુજરાતમાં બાયોટેકનોલોજી અને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે પ્રગતિનો નવો યુગ: “જ્ઞાન આધારિત અર્થતંત્ર” તરફ આગળ વધતું ગુજરાત
જુલાઈ ૨૦૨૧થી અત્યાર સુધી ૫૧ લાખથી વધુ વિજ્ઞાન પ્રેમીઓએ સાયન્સ સિટીની લીધી મુલાકાત
ગુજરાત આજે માત્ર ઉદ્યોગોનું હબ નથી,પરંતુ વડાપ્રધાનશ્રી નરેન્દ્ર મોદીના ‘ વિકસિત ભારત@૨૦૪૭’ ના વિઝનને સાકાર કરવા વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રે પણ અગ્રેસર બન્યું છે. મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શનમાં ગુજરાત “જ્ઞાન આધારિત અર્થતંત્ર” તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
સંશોધન,નવીનતા,સ્ટાર્ટઅપ્સ,શિક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક જાગૃતિ— ક્ષેત્રોમાં રાજ્યએ નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે. ગુજરાત આજે બાયોટેકનોલોજી અને વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં એક અભૂતપૂર્વ ક્રાંતિનું સાક્ષી બની રહ્યું છે. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અર્જુનભાઇ મોઢવાડિયાના સબળ નેતૃત્વ હેઠળ વિવિધ સંસ્થાઓના સંયુક્ત પ્રયત્નોથી ગુજરાતમાં એક મજબૂત અને સક્રિય સાયન્ટિફિક ઇકોસિસ્ટમ વિકસિત થઇ છે.
સમગ્ર દેશમાં તા. ૨૮ ફેબ્રુઆરી ‘રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ’ ઉજવવામાં આવે છે ત્યારે ગુજરાતે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે ગુજરાતે વિશેષ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી છે. જેમાં,વડાપ્રધાનશ્રીના‘સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા‘અભિયાનને વેગ આપતા, STBIઆજે દેશના ટોચના બાયો-ઇન્ક્યુબેટરોમાં સ્થાન પામ્યું છે. આ સંસ્થા ટેકનોલોજી આધારિત સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ‘આત્મનિર્ભર ગુજરાત ફેલોશિપ’ જેવી પહેલ દ્વારા યુવાનો અને પ્રોફેશનલ્સને માસિક ભથ્થું તેમજ ઇનોવેશન ગ્રાન્ટની સહાય આપે છે. સીડ ગ્રાન્ટ,ઇક્વિટી ફંડિંગ,વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણો,મેન્ટરિંગ અને ઇન્ક્યુબેશન જેવી સુવિધાઓ થકી અત્યાર સુધીમાં ૧૩૦થી વધુ ટેકનોલોજી આધારિત સ્ટાર્ટ-અપ્સને સહાય આપવામાં આવી છે.
Gujarat Biotechnology Research Centre (GBRC) GBRCએ ગુજરાત સરકારનું ગાંધીનગર સ્થિત આધુનિક બાયોટેક સંશોધન કેન્દ્ર છે. અહીં દેશની બીજી અત્યાધુનિકBSL-4 લેબોરેટરીનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે,જે કોરોના,ચાંદીપુરા અનેCCHFજેવા ગંભીર વાયરસ પર સંશોધન માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે..વધુમાં,ભારત સરકારના બાયોટેકનોલોજી વિભાગના પ્રોજેક્ટ“Genome India Initiative”હેઠળ ૧૦,૦૦૦ ભારતીયોના જીનોમ સિક્વન્સિંગની મહત્વની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે.
આ પ્રોજેક્ટમાં ૨૧ જેટલી નેશનલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યુટ સાથે મળીને કામગીરી કરી જેમાં જીબીઆરસી રાજ્ય સરકારની રિસર્ચ સંસ્થા છે.ચાંદીપુરા વાયરસ માટેPCRઆધારિત ટેસ્ટ વિકસાવી નિદાનનો સમય ઓછો કરવામાં આવ્યો છે. એન્ટિમાઈક્રોબિયલ રેસિસ્ટન્સ પર વ્યાપક સંશોધન અને મસ્ક્યુલર ડિસ્ટ્રોફી તથા કેન્સર નિદાન માટેની ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર જેવી સિદ્ધિઓGBRCને વિશેષ બનાવે છે.
Gujarat Biotechnology University (GBU) ગાંધીનગર ખાતે કાર્યરતGBUએ વર્ષ ૨૦૨૫-૨૦૨૬ દરમિયાન શૈક્ષણિક અને સંશોધન ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર પ્રગતિ નોંધાવી છે. દેશના ૧૬ રાજ્યોમાંથીGATE-Bલાયકાત ધરાવતા ૧૦૮ વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો છે. યુનિવર્સિટીના ફેકલ્ટી સભ્યોને પ્રતિષ્ઠિત રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતાઓ પ્રાપ્ત થઇ છે.
યુનિવર્સિટી દ્વારા સંશોધન ક્ષેત્રે ૪૫ જર્નલ પ્રકાશનો અને ૪ પેટન્ટ દાખલ કરી નોંધપાત્ર કામગીરી કરવામાં આવી રહી છે. યુનિવર્સિટી ખાતેBio-AIઅનેE-waste Managementજેવા સેન્ટર ઓફ એક્સલન્સ સ્થાપિત થયા છે. યુનિવર્સિટી સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપી ઉદ્યોગ સાથે મજબૂત ભાગીદારી વિકસાવી રહી છે. મરિન બાયોટેકનોલોજી અને પ્રિસિઝન હેલ્થ,મલ્ટી એમિક્સ પ્લેટફોર્મ્સ જેવા ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં તેનું વિસ્તરણ રાજ્યને સંશોધન આધારિત અર્થતંત્ર તરફ દોરી જશે.
Science City:અમદાવાદ Gujarat council of Science Cityવિજ્ઞાન પ્રસારનું અગત્યનું કેન્દ્ર છે. અમદાવાદ ખાતે આવેલી સાયન્સ સિટીમાં 3Dથિયેટર,પ્લેનેટ અર્થ,નેચર પાર્ક,લાઇફ સાયન્સ પાર્ક,એક્વાટિક ગેલેરીઅને રોબોટિક ગેલેરી,અસ્ટ્રોનોમી એન્ડ સ્પેસ સાયન્સ ગેલેરી જેવા આકર્ષણો ઉપલબ્ધ છે. જુલાઈ ૨૦૨૧થી અત્યાર સુધી ૫૧ લાખથી વધુ મુલાકાતીઓએ સાયન્સ સિટીની મુલાકાત લીધી છે.STEMઆધારિત વિવિધ કાર્યક્રમો,વર્કશોપ અને ઇન્ટર્નશિપ દ્વારા અનેક વિદ્યાર્થીઓને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રનો અનુભવ મળ્યો છે. સ્પેસ ફેસ્ટીવલ,સમર સાયન્સ,નેશનલ વાઇલ્ડ લાઇફ વીક,નેશનલ એન્જિનિયર્સ ડે,વર્લ્ડ ઓઝોન ડે,વર્લ્ડ સ્પેસ વીક જેવા કાર્યક્રમોમાં બહોળા પ્રમાણમાં શિક્ષકો- વિધાર્થીઓએ સહભાગી થયા છે.
Gujarat Council on Science & Technology GUJCOSTરાજ્યમાં વિજ્ઞાન પ્રસાર અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમ કેળવવા કાર્યરત છે. પાટણ,ભુજ,રાજકોટ અને ભાવનગર ખાતેના રિજીયોનલ સાયન્સ સેન્ટર્સની દરરોજ હજારો વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો મુલાકાત લઈ રહ્યા છે. “Gujarat STEM Quiz4.0” અનેROBOFEST-GUJARATજેવી પહેલો રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રચલિત બની અનેક વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રેરણારૂપ બની છે.
