તાલિબાન શાસને લગ્ન, છૂટાછેડા અને બાળ લગ્નને લગતો નવો પારિવારિક કાયદો લાગુ કર્યો છે, જેની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા થઈ રહી છે. જારી કરાયેલા વટહુકમ હેઠળ ‘કુંવારી છોકરી’ના મૌનને લગ્ન માટે સંમતિ ગણી શકાય. તાલિબાનના સર્વોચ્ચ નેતા હિબતુલ્લા અખુન્દઝાદા દ્વારા મંજૂર કરાયેલા 31-આર્ટિકલ કાયદાનું શીર્ષક ‘પતિ અને પત્ની વચ્ચેના વિભાજનના સિદ્ધાંતો’ છે. જેમાં સગીરોના લગ્ન, લગ્ન રદ કરવા અને પુરૂષ વાલીઓના અધિકારો સંબંધિત જોગવાઈઓ સામેલ છે. મધ્ય મેમાં બહાર પાડવામાં આવેલ વટહુકમમાં વિવિધ ધાર્મિક અને કાનૂની પરિસ્થિતિઓમાં છૂટાછેડા માટેની પ્રક્રિયા પણ નક્કી કરવામાં આવી છે.
નવા નિયમોમાં શું છે?
કાયદા મુજબ બાળ લગ્ન માટે પિતા અને દાદાને અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. તરુણાવસ્થા પછી તાલિબાન કોર્ટની મંજૂરી સાથે આવા લગ્નો રદ કરી શકાય છે. બીજી મહત્વની જોગવાઈમાં જણાવાયું છે કે તરુણાવસ્થા પછી કુંવારી છોકરીનું મૌન લગ્ન માટે સંમતિ તરીકે ગણી શકાય, જ્યારે છોકરો અથવા પહેલેથી જ પરિણીત મહિલાનું મૌન આપોઆપ સંમતિ તરીકે ગણવામાં આવશે નહીં.
માનવ અધિકાર સંસ્થાઓની ચિંતા
નવા કાયદા અંગે માનવાધિકાર સંગઠનોનું કહેવું છે કે આ કાયદો અફઘાનિસ્તાનના કેટલાક વિસ્તારોમાં પહેલાથી પ્રચલિત બાળ લગ્નની પ્રથાને વધુ સંસ્થાકીય બનાવશે. ગંભીર નાણાકીય કટોકટીનો સામનો કરી રહેલા પરિવારો પૈસાના બદલામાં ઘણીવાર સગીર છોકરીઓ સાથે લગ્ન કરે છે. કેટલાક અહેવાલો એવા કિસ્સાઓનો ઉલ્લેખ કરે છે કે જ્યાં લોનની ચુકવણી અથવા નાણાકીય સહાયના બદલામાં બાળકોના લગ્ન પણ ગોઠવવામાં આવ્યા હતા. ચેરિટી સંસ્થા ગર્લ્સ નોટ બ્રાઇડ્સ અનુસાર, અફઘાનિસ્તાનમાં લગભગ ત્રીજા ભાગની છોકરીઓના લગ્ન 18 વર્ષની ઉંમર પહેલા થઈ જાય છે. બાળ લગ્નના બદલામાં આપવામાં આવતી રકમ 500 થી 3000 યુએસ ડોલરની વચ્ચે હોવાનું કહેવાય છે.
મહિલાઓ પર કડકાઈ ચાલુ છે
ઓગસ્ટ 2021 માં સત્તા પર પાછા ફર્યા ત્યારથી, તાલિબાને મહિલાઓ અને છોકરીઓ પર શિક્ષણ, રોજગાર અને જાહેર જીવનમાં પ્રવેશ પર વ્યાપક નિયંત્રણો લાદ્યા છે. એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ સહિત ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ આ નીતિઓને લિંગ ભેદભાવપૂર્ણ ગણાવી છે. બ્રિટિશ મીડિયાના અહેવાલો દાવો કરે છે કે તાલિબાનની કાનૂની પ્રણાલી મહિલાઓ સામે જાતીય અથવા મનોવૈજ્ઞાનિક હિંસાને સ્પષ્ટપણે પ્રતિબંધિત કરતી નથી. પતિઓને તેમની પત્નીઓને ‘શારીરિક શિસ્ત’નું સંચાલન કરવાની છૂટ છે, જો કે તેનાથી કોઈ દેખીતી ઈજા ન થાય.
શું કહે છે રાજકીય નિષ્ણાતો?
રાજકીય વિવેચક ફાહિમા મોહમ્મદે કહ્યું કે બાળ લગ્ન એ કોઈ પણ અર્થમાં લગ્ન નથી. બાળક યોગ્ય સંમતિ આપી શકતું નથી. મૌનને સંમતિ માનવું તે અત્યંત જોખમી છે કારણ કે તે છોકરીના અવાજને સંપૂર્ણપણે દબાવી દે છે. તેણીએ વધુમાં કહ્યું કે એક મુસ્લિમ તરીકે હું એ વિચારને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢું છું કે આ ઈસ્લામનું સંપૂર્ણ પ્રતિનિધિત્વ છે. કુરાન મહિલાઓ સાથે બળજબરી અને દુર્વ્યવહાર વિરુદ્ધ છે. આ તાલિબાનનું પોતાનું રાજકીય અને ઉગ્રવાદી અર્થઘટન છે, જે તેઓ સત્તા અને ડર દ્વારા લાદી રહ્યા છે.
